No One Lives Forever 25 yaşında, hâlâ yasal olarak satın alınamıyor

 (techdirt.com)
1 puan yazan GN⁺ 2025-11-16 | 1 yorum | WhatsApp'ta paylaş
  • 2000'de çıkan klasik casusluk temalı shooter ‘No One Lives Forever’ 25. yılını kutluyor, ancak hâlâ resmî bir satış kanalı bulunmuyor
  • Defalarca yaşanan şirket birleşmeleri, kapanmalar ve hak devirleri nedeniyle telif hakları Warner Bros., Activision ve 20th Century Fox arasında belirsiz biçimde bölünmüş durumda
  • Remaster denemesinde bulunan Nightdive Studios, marka tescili ve yeniden yayımlama için girişimde bulundu ancak üç şirket de mülkiyet iddiasında bulunup hukuki tehditler savurdu
  • Fiilen şirketlerin kendileri bile sözleşmelerin asıllarını bulamadığı için hangi haklara sahip olduklarını net olarak bilmiyor
  • Bu vaka, telif sistemi içindeki yapısal sınırları ortaya koyarken, erişilemeyen eserler için telif reformu ihtiyacını da gündeme getiriyor

‘No One Lives Forever’ın 25. yılı ve satılamama gerçeği

  • 10 Kasım 2000'de çıkan ‘No One Lives Forever’ (NOLF) 25. yılına girmiş olsa da, hâlâ yasal olarak satın alınamıyor
    • Techdirt bu günü alaycı bir dille “Let Us Play No One Lives Forever, You Assholes Day” olarak adlandırıyor
  • Oyun, 1960'ların casus filmleri atmosferine sahip bir birinci şahıs nişancı oyunu olarak uzun yıllardır bir hayran kitlesini koruyor
  • Ancak fikri mülkiyet (IP) sahiplik yapısındaki karmaşa yüzünden yeniden yayımlanması mümkün olmuyor

Hak yapısındaki karmaşa ve şirketler arası anlaşmazlık

  • Birden çok şirket satın alımı, birleşme ve kapanma sonucunda NOLF ve devam oyunlarının hakları Warner Bros., Activision ve 20th Century Fox arasında dağılmış durumda
  • Her şirket bazı haklara sahip olabileceğini öne sürüyor, ancak kesin sahiplik ilişkisini kanıtlayacak belgeler mevcut değil
  • Nightdive Studios remaster ve marka tescili girişiminde bulunduğunda, üç şirket de dava olasılığı uyarısı yaparak projeyi durdurdu
  • Activision, “sözleşmenin dijital depolama öncesi döneme ait bir belge olduğunu ve bir kutunun bir yerlerinde bulunabileceğini” söyleyerek fiilî sözleşmeyi bulamadıklarını belirtti

‘Abandonware’ olarak kalan oyun

  • NOLF için şu anda hiçbir resmî satış noktası yok; hayranlar oyuna yalnızca gayriresmî yollarla ulaşabiliyor
  • Kotaku, “bir şirketin 20 yıl boyunca satmayı reddettiği bir oyunu ücretsiz indirmek başka bir durumdur” diyerek hayran topluluğunun hazırladığı sürüme değiniyor
  • GOG'un ‘Dreamlist’ listesinde 87.171 kişi “satın alma niyetim var” işaretlemesi yaptı, ancak hak belirsizliği nedeniyle yayımlanması mümkün değil
  • Techdirt bunu “telif hakları ticaretindeki dengenin bozulduğu bir örnek” olarak nitelendirip ‘abandonware’ kategorisine koyuyor

Telif sisteminin sorunları

  • Hak sahibi eseri satmıyorsa ya da sahipliği netleştiremiyorsa, tüketicilerin esere yasal olarak erişmesinin bir yolu kalmıyor
  • Techdirt, “şirketlerin neye sahip olduğunu kendilerinin bile bilmediği bir durumda, buna ihlal denebilir mi” sorusunu gündeme getiriyor
  • Bu tür vakalar, telif koruma süresinin aşırı uzatılması ve kötü yönetimin kültürel erişilebilirliği nasıl zedelediğini gösteriyor

Sonuç ve sembolik anlamı

  • NOLF vakası, dijital çağda telif yönetiminin başarısızlığına dair temsilî bir örnek olarak anılıyor
  • Techdirt yazıyı, “umarız Bobby Bonilla emekli maaşının tamamını aldığında bu oyunu yasal olarak oynayabiliyor oluruz” cümlesiyle bitiriyor
  • Olay, yaratıcı eserlerin uzun vadeli korunması ve erişilebilirliğinin güvence altına alınması için telif reformu ihtiyacını sembolik biçimde ortaya koyuyor

İlgili okumalar

1 yorum

 
GN⁺ 2025-11-16
Hacker News görüşleri

  • NOLF, çıktıktan kısa süre sonra kaynak kodu yayımlanmış bir oyun
    Bir GitHub deposu ve topluluk projesi var, ancak ikincisinde birkaç yıldır faaliyet yok
    Yine de hâlâ harika bir oyun, en az bir kez denemenizi tavsiye ederim

    • Aslında yalnızca oyun mantığı yayımlandı; motor buna dahil değildi
      Yeni platformlara taşımak için motorun tersine mühendislikle incelenmesi gerekiyor
    • Satın almak mümkün değil ama oynamak mümkün ve kaynak kodu da açık
      25 yıllık bir oyunun korunabiliyor ve keyfinin çıkarılabiliyor olmasının daha önemli olduğunu düşünüyorum
    • Ben NOLF speedrun topluluğunun bir üyesiyim ve haekb'in yaptığı Modernizer projesinin hakkını özellikle vermek istiyorum
      Bu çalışma sayesinde NOLF ve NOLF2 modern sistemlerde kolayca çalışıyor, ayrıca sayısız hata ve yapılandırma sorunu çözüldü
      Hatta geliştirici konsolunun ve hile kodlarının geri getirilmesi, çok oyunculu modun yeniden işler hâle gelmesi de buna dahil
      Bunun sayesinde speedrunner'lar haritaları analiz etmek veya hitbox'ları açmak gibi çeşitli deneyler yapabildi
      Tek bir kişinin adanmışlığının ne kadar büyük etki yaratabileceğini gösteren bir örnek
      Oyunun kendisi de hâlâ çok iyi; güçlü kadın baş karakteri ve mizahi diyalogları özellikle etkileyici
      Gizlilik kısmı zor olsa bile denemeye değer

  • Hak sahiplerinin neden bu kadar işbirliğine kapalı davrandığını anlamak zor
    Biri çıkıp fikrî mülkiyeti yeniden canlandırmak isterse, riski o üstlenip kendileri sadece gelirin bir kısmını alacakken neden reddettiklerini merak ediyorum
    Muhtemelen marka değerinin zarar görmesinden çekiniyorlar ya da “kesin hit olacaksa ancak o zaman kendimiz yaparız” türü açgözlülük ve riskten kaçınma yüzünden

    • Gerçekte mesele büyük olasılıkla sadece hukuki sürecin karmaşık ve maliyetli olması
      Hukuk ekibi kaynakları sınırlı ve bu proje az gelir getireceği için öncelik listesinde geriye düşüyor
    • Çoğu durumda iş contract hell denilen noktaya geliyor
      Eski lisans sözleşmelerini ve gelir paylaşımı maddelerini bulmak, ilgili taraflarla veya sonradan hak sahibi olanlarla yeniden pazarlık yapmak gerekiyor
      25 yıl önceki sözleşmeler böyle bir durumu hiç hesaba katmamıştı
    • Bazı şirketler, belgeleri bulmanın maliyetini bile gereksiz görüp, biri ileride başarılı biçimde piyasaya sürerse o zaman dava açmayı hesaplıyor olabilir
    • Büyük medya şirketleri çoğu zaman rasyonellikten çok bürokrasi ve sorumluluktan kaçınma ile hareket ediyor
    • Yayıncılar EA, UBI, Activision gibi IP biriktirip bunları değerlendirmiyor
      Hatta çoğu zaman özgün yaratıcıların bile erişmesi zor oluyor

  • “Ne satılan ne de sahipliği net olan bir eseri kim dağıtırsa dağıtsın buna telif hakkı ihlali denebilir mi?” sorusu hakkında
    Hukuken ihlalin oluşması için davanın kazanılması gerekir
    Yani telif hakkı doğal bir hak değil; mahkeme tarafından tanınması gerektiğinde etkili oluyor
    Bu yüzden abandonware fiilen neredeyse hiç hukuki risk taşımıyor

    • Eğer şirket, sahipliğini kanıtlayacak belgeleri kaybetmişse davayı kazanamaz
    • “Hakkını savunmazsan kaybedersin” kuralı en çok avukatlara yarıyor olabilir
      Bunun yerine mahkemelerin belirli bir süre içinde kanıt sunulmasını istemesi daha gerçekçi olurdu
    • Bir izleyicinin Netflix'te yanlış sezonu izlemesi korsanlık sayılmaz
      Çünkü izleyici sözleşmeyi Netflix ile yapmıştır, her bir içeriğin hak sahibiyle değil
    • “Satılmıyorsa çalmak değildir” mantığının hâlâ tehlikeli bir düşünce biçimi olduğunu düşünüyorum

  • Eskiden NOLF'u fiziksel bir mağazada tesadüfen satın almıştım; hiçbir bilgi olmadan seçmenin verdiği deneyimi özlüyorum
    Bugün internette o kadar fazla bilgi var ki tesadüfi keşiflerin keyfi kayboldu

    • Ben de hâlâ ikinci el oyun dükkânlarında yalnızca kutu tasarımına bakarak oyun seçiyorum
      Tutsam da tutmasa da kayıp küçük oluyor ve süreç eğlenceli
    • Ama o zamanlar 50 doların üstünde para verip macera arayarak satın almak gerekiyordu; yani o dönem her yönüyle daha iyi değildi
    • Ben de o sayede pek çok gizli cevher keşfettim
      Bugünün remake'leri ya retro bir his vermeli ya da tamamen yeniden yorumlanmalı gibi görünüyor
    • Oyunları dergiler aracılığıyla keşfettiğimiz günleri özlüyorum; bugünlerde Linux dergilerine abone olarak o hissi biraz geri getiriyorum
    • Ben NOLF'u ekran kartı paketinden çıkmış olarak edinmiştim ve beklediğimden çok daha iyiydi

  • Bobby Bonilla sözleşmesi gerçekten şaşırtıcı
    2000 yılında 5,9 milyon doları tek seferde vermek yerine, 11 yıl sonra başlayarak 25 yıl boyunca taksitler hâlinde ödeme yapılmasını kabul etmiş olmaları inanılmaz
    Bu yüzden bugün bile her yıl 1,1 milyon dolar aldığı efsanevi bir sözleşmeye dönüştü
    Wikipedia ve USA Today yazısı bakılabilir

    • Aslında Bonilla beklendiği kadar iyi oynamış olsaydı kimse bu sözleşmeyle ilgilenmezdi
    • Bununla ilgili şu Substack yazısı da ilginçti

  • NOLF'u seviyorsanız Deathloop'u öneririm
    Neredeyse NOLF'un ruhani devam oyunu gibi hissettirdi

    • Deathloop, tuhaf casus gerilim atmosferini kusursuz biçimde yeniden yaratıyor

  • Telif meseleleri karmaşıklaştığında sonuçta eserlerin ortadan kaybolmasına yol açıyor
    Bu örnekte sorun ortada bir hak sahibi olmaması değil, sadece hukuki düğümlerin aşırı karışık olması

    • Hatta Microsoft bile GoldenEye 007 remaster işini yürütmeye çalışırken
      Nintendo, Activision ve Bond lisansı meseleleri yüzünden başarısız oldu
      Böyle büyük şirketler bile çözemiyorsa, küçük oyunlar için durum daha da zordur
    • Bana göre telif hakkının sürmesi için eserin gerçekten satışta olması ya da yeniden yayıma hazırlanıyor olması gerekir
    • Kimsenin umursamadığı eserlerden çok, hakları mevcut olduğu hâlde kimsenin dokunamadığı eserler daha sinir bozucu

  • NOLF ve NOLF2'yi gerçekten çok severdim ve yakın zamanda tekrar kurmayı düşünmüştüm
    Ama hak ilişkilerinin bu kadar dağınık olduğunu bilmiyordum

  • NOLF serisinin cazibesi, 60'ların casus yapımları olan The Man From U.N.C.L.E. ve Get Smart gibi işlerle dalga geçen hicivli mizahında yatıyor
    Hâlâ eğlenceli

    • Eskiden Amiga'da oynamıştım; tonu Austin Powers filmlerine benziyordu
      Şimdi Steam Deck'te de çalıştırmayı düşünüyorum

  • Bir noktadan sonra, onlarca yıl boyunca satışı reddedilen eserler için
    başkalarının bu eserleri korumasını ve keyfini çıkarmasını engelleme hakkının da ortadan kalkması gerektiğini düşünüyorum