Kantenji

Braille aslen Fransızca için geliştirildiği için, İngilizce Braille’de neredeyse tüm harfler alfabe sırasına göre dizilir; yalnızca Fransızcada kullanılmayan w harfinin tek başına tuhaf bir yerde konumlandığı söylenir. Buradan da anlaşılacağı gibi Braille alfabeye optimize edilmiştir ve alfabetik olmayan yazılar genellikle önce alfabeyle yeniden yorumlanıp ardından Braille’e dönüştürülür (20. yüzyılın ortalarında UNESCO öncülüğünde çoğu Braille sisteminde benzer seslerin benzer Braille işaretlerine karşılık gelecek şekilde değiştirilmiş olması da bunun mümkün olmasının nedenidir). Bunun dışında kalan Braille sistemleri gerçekten çok nadirdir; bunlardan biri Kore alfabesi için Braille, bir diğeri ise kanji Braille’idir(!).

Japonca Braille kana temellidir; ancak bildiğiniz gibi Japonca yalnızca kana ile yazıldığında okumak zordur. Osaka Körler Okulu’ndan Kawakami Daiichi (川上 泰一) tarafından geliştirilen Kantenji (漢点字), kanjilerin çoğunun bileşik karakterler olmasından hareketle bir kanjiyi 1 ila 4 Braille hücresiyle ifade eder ve kanjiye benzer (kısıtlar nedeniyle birebir aynı olmasa da...) bir sistem sayesinde, kanjide olduğu gibi tüm karakteri bilmeseniz bile yaklaşık bir çözümleme yapabilmenizi sağlar. Aynı zamanda 8 noktalı Braille kullanan nadir örneklerden biridir; bir kanji karakterine karşılık gelen Braille işaretlerinin üstüne iki nokta daha (0 ve 7 numaralı noktalar) eklenir; başlangıç işaretinde 0 numaralı nokta, bitiş işaretinde ise 7 numaralı nokta kullanılır (tek bir Braille işaretiyle bitiyorsa hem 0 hem 7 kullanılır).

Ne yazık ki 21. yüzyıla girildikten sonra Kantenji’nin geleceğinin parlak olduğu pek söylenemez. Yalnızca Kantenji değil, dünya genelinde Braille de sesli giriş-çıkış teknolojilerine yenik düşerek kullanıcı sayısını kaybediyor. Kore Ulusal Dil Enstitüsü 2012’de “Hanja Braille Düzenlemesinin Oluşturulmasına İlişkin Temel Araştırma” başlıklı bir araştırma raporu yayımladı (URL’yi özellikle yazamıyorum; başlığı aratırsanız bulunuyor); bu rapor Kore ve Japonya’da önerilmiş kanji/hanja Braille sistemlerini topluca ele alıyor. Japonya örneğinde ise bilgisayarda kanji girişinin büyük ölçüde otomatikleşmesiyle birlikte, Kantenji dahil kanji Braille’ine olan talebin neredeyse ortadan kalktığı belirtiliyor. Bunun teknolojinin gelişmesiyle doğal olarak tarihin arka sayfalarına çekilmek anlamına mı geldiği, yoksa görme engellilere yönelik toplumsal desteğin hâlâ yetersiz olmasından mı kaynaklandığı konusundaki değerlendirmeyi size bırakıyorum.