Proton, Apple App Store tekeli davasına katıldı

• iOS uygulama dağıtımı ve ödeme kontrolünün geliştiricilerin iş modelini ve kullanıcı seçimini belirlediği bir ortamda Proton, Apple’a karşı açılmış mevcut toplu davaya davacı olarak katılarak App Store politikalarında değişiklik talep ediyor
• Davanın arka planında 22 Nisan 2025’te Avrupa Komisyonu’nun verdiği 500 milyon € para cezası, Epic Games v. Apple davasında mahkeme kararının ihlal edildiğine yönelik tespit ve 23 Mayıs’ta görülen paralel toplu davadaki olası uzlaşmanın etkisi bulunuyor
• Proton, Apple’ın ödeme zorunluluğu ve dağıtım kontrolünün gizlilik odaklı abonelik modeline zarar verdiğini ve Çin ile Rusya gibi ülkelerde uygulama sansürünü mümkün kıldığını savunuyor
• App Store’un %30 komisyonu ve Apple ödeme sisteminin zorunlu tutulması, iOS uygulama dağıtımı ve uygulama içi ödemelerde rekabetin olmadığı bir ortamda fiyat artışına ve seçeneklerin azalmasına yol açabilir
• Proton, tazminat da talep ediyor ancak kendisine ödenecek miktarı Proton Foundation aracılığıyla demokrasi ve insan hakları kuruluşlarına bağışlayacağını söylüyor

---

Proton’un davaya katılımı

• Proton, Apple’a karşı açılmış mevcut toplu davaya katılmak için ABD Kaliforniya Kuzey Bölgesi Federal Mahkemesi’ne belgelerini sundu
• Bu davada Proton hem davacı hem de benzer durumda olan geliştirici grubunu temsil eden taraf konumunda
• Değerlendirmesine göre çevrimiçi özgürlük, gizlilik ve güvenliği korumak için App Store politikalarına karşı hukuki mücadele gerekiyor

Birden fazla yargı alanında artan Apple baskısı

• Apple’ın App Store politikaları, çeşitli yargı alanlarında rekabete aykırı davranış olarak değerlendirilmiş ya da reform hedefi olarak ele alınmış durumda
  • 22 Nisan 2025’te Avrupa Komisyonu, Apple’ın Avrupa rekabet hukukunu ihlal ettiğine hükmederek 500 milyon € para cezası verdi
  • 30 Nisan 2025’te Epic Games v. Apple davasında Yvonne Gonzalez Rogers, Apple’ın mahkeme kararını bilerek ihlal ettiğine ve yeni rekabete aykırı engeller oluşturduğuna hükmetti
  • Yargıç ayrıca Apple’ın eylemlerinin olası cezai kovuşturma açısından incelenebilmesi için konuyu ABD savcılarına sevk etti
• Proton, dava dilekçesinde ele alınan Apple uygulamalarının ABD antitröst yasalarının ek ihlallerini oluşturduğunu düşünüyor
• Proton’a göre bu dava olmazsa Apple, AB’de zaten yasaklanmış davranışları ABD’de sürdürmeye devam edecek ve ABD’li tüketiciler ile ABD pazarı merkezli geliştiriciler daha yüksek fiyatlar ve daha az seçenekle karşı karşıya kalacak
• 23 Mayıs 2025’te Apple’a karşı açılan paralel geliştirici toplu davası da aciliyeti artırıyor
  • Bu davadaki bir uzlaşma diğer geliştiriciler için de bağlayıcı olabilir
• Proton, yalnızca tazminatın yeterli olmadığını; App Store politikalarında gerçek değişikliklerin de yer alması gerektiğini savunuyor

Tazminatın kullanım planı

• Dava, Apple’ın rekabete aykırı uygulamaları nedeniyle zarar gören tüm geliştiriciler adına parasal tazminat talep ediyor
• Tazminat, gelecekteki rekabete aykırı davranışları caydırma ve zarar gören sınıf üyelerini telafi etme aracı olarak görülüyor
• Proton, dava sonucunda kendisine ödenecek parayı demokrasi ve insan hakları için çalışan kuruluşlara bağışlayacağını açıkladı
• Bağışlar, Proton’u denetleyen ve kamu yararını öncelemesini güvence altına alan kâr amacı gütmeyen Proton Foundation aracılığıyla koordine edilecek

Gizlilik odaklı iş modeline dezavantajlı yapı

• Proton, Apple’ın App Store politikalarının Meta ve Google gibi şirketlerin kullandığı gözetim kapitalizmi iş modelini orantısız biçimde kayırdığını düşünüyor
• Tüm geliştiriciler, App Store’a kayıt için yıllık 99 $ ödemek zorunda ve iOS uygulamalarındaki ödemeler için Apple’ın ödeme sistemi kullanılmalı
• Apple bu ödemelerin %30’unu alıyor
• Kullanıcı verilerini paraya çevirerek “ücretsiz” hizmet sunan şirketler App Store ödemelerini işlemediği için bu yapıdan daha az etkileniyor
• Buna karşılık abonelikten gelir elde eden gizlilik öncelikli şirketler yüksek komisyon yüküyle karşılaşıyor ve bu da gizlilik odaklı iş modellerinin benimsenmesini zorlaştırıyor
• Proton, bu yapının interneti geniş ölçekte gözetim kapitalizmine iten başlıca etkenlerden biri olduğunu düşünüyor

Uygulama dağıtım kontrolü ve sansür riski

• Apple, iOS cihazlarda yazılım dağıtımını tamamen kontrol ediyor ve hangi uygulamaların hangi pazarlarda dağıtılabileceğine karar verebiliyor
• Apple bunun güvenlik için gerekli olduğunu söylese de Proton, bu yapının ifade özgürlüğü açısından tek bir arıza noktası ve otoriter rejimlerin aracı haline geldiğini eleştiriyor
• GreatFire.org’un AppleCensorship program adlı çalışması, Çin App Store sansürüne ilişkin istatistikler yayımlıyor
  • Dünya genelinde popüler ilk 100 uygulamanın 66’sı Çin’deki iOS kullanıcılarına sunulmuyor
  • Test edilen 240 VPN uygulamasının tamamı Çinli kullanıcılara sunulmuyor
  • Çin App Store’unda bulunmayan uygulamaların oranı %27 ile dünya ortalaması olan %13’ün iki katından fazla
  • Eksik uygulamalar arasında The New York Times, BBC News ve Reuters gibi haber uygulamalarının yanı sıra sosyal ağ ve mesajlaşma uygulamaları da var
• Apple, 2019’daki Hong Kong demokrasi protestoları sırasında HKmap.Live uygulamasını kaldırmıştı
• 2024’te ise Rus yetkililerin talebi üzerine Rusya App Store’undan çeşitli VPN uygulamalarını kaldırdı
• Proton ayrıca 2020’de Apple’ın, Proton VPN’in App Store açıklamasındaki “sansürlenmiş web sitelerinin engelini kaldırmak” ifadesi silinmezse uygulamayı mağazadan çıkarma tehdidinde bulunduğunu söylüyor

Abonelik ve bağlantı kısıtlarının yarattığı kullanıcı sıkıntısı

• Proton, Apple’ın abonelik yönetim biçiminin Apple’ın kullanıcı ile geliştirici arasındaki ilişkiyi kontrol etmesine göre tasarlandığını düşünüyor
• Geliştiriciler, kullanıcıların uygulama içi yerine web sitesinden yükseltme yapmaları halinde farklı fiyat seçenekleri veya indirimler alabileceğini söyleyemiyor
• Apple ödeme sistemini desteklememek de ihlal sayılabiliyor; Proton geçmişte bu nedenle uygulamasının kaldırılması tehdidi aldığını belirtiyor
• Uygulama içinden geliştiricinin web sitesine giden bağlantılar da yasak
  • Proton uygulaması, SSS veya müşteri destek sayfasına bile bağlantı veremiyor
  • Apple, kullanıcıların destek sayfasından fiyat sayfasına geçip Apple komisyonu olmadan yükseltme yapabileceğini düşünüyor
• Birden fazla cihazda abonelik yönetimi de kısıtlanıyor
  • Hesabını web üzerinden yükselten kullanıcı, iOS cihazında aboneliğini yükseltemiyor ya da düşüremiyor
  • iOS üzerinden abonelik satın alan kullanıcı da web üzerinden aboneliğini değiştiremiyor

Apple hizmetleriyle rekabet eden uygulamalarda özellik kısıtlamaları

• Proton, Apple’ın kendi hizmetleriyle rekabet eden üçüncü taraf uygulamaların özelliklerini kasıtlı olarak zayıflattığını düşünüyor
• iOS’ta Proton Calendar uygulamasını varsayılan takvim uygulaması olarak ayarlamanın bir yolu yok
• Proton Drive gibi rakip bulut depolama hizmetleri arka plan işlemlerini sorunsuz biçimde yürütemiyor ve iCloud için aynı kısıtlamaların bulunduğu bilinmiyor
• Proton, bu örneklerin Apple’ın App Store tekeli üzerindeki kontrolünü kullanarak tüketicilere daha kötü deneyim ve daha yüksek fiyat dayattığını gösterdiğini savunuyor

%30 komisyon ve fiyat artışı

• Proton, Apple’ın %30 komisyonunun internet ticareti üzerine konmuş yapay ve keyfi bir vergi gibi işlediğini düşünüyor
• Komisyonun bir kısmı veya tamamı müşterilere yansıtıldığında bu durum fiyat artışına yol açabilir
• Apple, App Store’u sürdürmek için komisyonun gerekli olduğunu söylese de Epic Games v. Apple davasında sunulan kanıtlar, Apple’ın App Store komisyonlarında %78 kâr marjı elde ettiğini içeriyor
• iOS uygulama dağıtımı ve iOS uygulama içi ödemelerde rekabet olmadığı için iOS kullanıcılarına uygulama veya hizmet sunmak isteyen herkes Apple sisteminden geçmek zorunda
• Proton, bu tekel kırılırsa daha ucuz ödeme yöntemlerinin kullanılabileceğini ve tasarrufun kullanıcılara yansıtılarak fiyatların düşürülebileceğini düşünüyor

Proton’un talep ettiği değişim

• Proton, bu davadaki hukuki çözümün gizliliği ve demokrasiyi koruyan geleceğin interneti için gerekli sorunları ele alması gerektiğini düşünüyor
• Mobil uygulamalar bugün internetin baskın platformu ve dünya nüfusunun büyük kısmının birbiriyle ve web ile etkileşim kurma biçimi
• App Store’lar geçmişte niş bir pazar olarak başlamış olsa da artık internetin ve demokrasinin temel bileşenlerinden biri haline gelmiş durumda
• Proton, yalnızca kendisi için değil sınıf temsilcisi olarak davaya katılarak, sonucun bu pazardaki tüm uygulama geliştiricileri ve uygulama kullanıcılarına fayda sağlamasını amaçlıyor
• Bu mücadele yıllar sürebilir ancak Proton, internetin geleceğini tekel şirketlerin değil özgür insanların belirlediği bir emsal oluşturmak istiyor