- AI endüstrisi ve yatırım piyasasında bir balon oluşup oluşmadığına dair tartışmalar yayılıyor ve aşırı iyimserlik temel değişken olarak işaret ediliyor
- Teknoloji inovasyonuna dayalı ‘dönüşüm (Inflection) balonu’, kısa vadede zarar doğursa da uzun vadede teknik ilerlemeyi hızlandırır
- AI’ye bağlı harcamalar ve hisse senedi artışları, ABD ekonomisi ve S&P 500 büyümesinin büyük kısmını oluşturuyor; Nvidia gibi şirketlerin hızlı yükselişi yatırım psikolojisini körüklüyor
- Borçla finanse edilen AI altyapı yatırımlarının artışı, geçmişteki telekomünikasyon ve internet balonundaki risk sinyalleriyle benzeşiyor
- AI’nin potansiyeli ile belirsizliği bir arada olduğundan, genel iyimserlik ya da geri çekilme yerine temkinli ve seçici bir yaklaşım gerekli
Balonun doğası ve tekrar eden kalıplar
- Balon, teknolojik ve finansal inovasyondan çok aşırı iyimserlikten doğar
- Yeni bir teknoloji ortaya çıktığında erken katılanlar yüksek kazanç elde eder, geç kalan yatırımcılar ise ‘kaçırmamak gerekiyor’ (FOMO) psikolojisiyle dalar
- Kısa vadede kayıp kaçınılmazdır, ancak uzun vadede teknik ilerlemenin temeli olur
- Geçmiş örneklerde (internet, telekom, fiber optik, subprime vb.) ‘yenilik’ hayal gücünü tetikleyerek irrasyonel değerlendirmelere yol açtı
- Rasyonel iyimserlik ile irrasyonel coşku arasındaki sınır bir yargı meselesidir ve net şekilde ayırt edilemez
İyi balon ve kötü balon
- Byrne Hobart ve Tobias Huber balonu ikiye ayırır
- ‘Ortalama dönüşüm (Mean-reversion) balonu’: yalnızca finansal bir çılgınlık olup serveti yok eder
- ‘Dönüşüm (Inflection) balonu’: demiryolları ve internet gibi teknik ilerlemeyi teşvik edip toplumsal altyapı kurar
- Carlota Perez’in analizine göre, spekülasyon fırtınası ‘kurulum aşamasını (Installation Phase)’ mümkün kılar, ardından ‘dağıtım dönemini (Deployment Period)’ takip eder
- İlerleme odaklı balon, sermaye girişi ve denemeleri hızlandırır, ancak aynı zamanda birçok fonun boşa gitmesine neden olur
- Esas mesele ileri adımı teşvik ederken bu süreçte servetin kurbanı olmamaktır
AI pazarının durumu ve belirsizlikler
- AI, kurumsal sermaye harcamalarının, GSYH büyümesinin ve S&P 500 artışının çoğunun ana kaynağını oluşturuyor
- Nvidia, piyasa değerini 26 yılda yaklaşık 8.000 kat artırarak simgesel bir konuma geldi
- Ancak AI’nin ticari kullanımı, gelir modeli ve kazanan şirketler hâlâ belirsiz
- Otomotiv endüstrisindeki gibi, teknoloji önemi ile yatırım başarısı aynı şey değildir
- ‘Loto bileti mantığı’ yatırım fikri yayılıyor
- Örnek: startup Etched, 12 milyon dolarlık yatırım ile ‘dünyanın en büyük şirketi’ olma ihtimalini öne sürüyor
- Karlılık, rekabet yapısı, döngüsel anlaşmalar (circular deals) de sorgulanıyor
- OpenAI ve Nvidia arasındaki karşılıklı yatırım/harcama yapısı ‘kendi aralarında işlem’ (self-dealing) olarak eleştiriliyor
- Goldman Sachs, Nvidia gelirinin 15%'ının bu tür işlemlerden geleceğini tahmin ediyor
Borç artışı ve finansal risk
- AI altyapısı kurulum maliyeti en fazla 5 trilyon dolar olarak tahmin ediliyor, büyük teknoloji firmaları ise tahvil ihracıyla fon sağlıyor
- Microsoft, Meta ve Alphabet 30 yıl vadeli tahvil ihraç etti
- Sağlam yatırım nakit akışına dayalı özkaynak yatırımıdır; riskli yatırım ise müşteri olmaksızın borçla veri merkezi kurmak biçimidir
- Paul Kedrosky ve Azeem Azhar, “AI altyapısının zaten ‘Minsky Moment’ aşamasına girdiği konusunda uyarıyor**
- Gelirden hızlı bir şekilde kapasiteye yatırım, SPV (özel amaçlı şirket) kullanımı, satıcı finansmanı yayılması risk işaretleridir
- Borç, zararları büyütür ve talebin yavaşlaması ya da teknolojinin hızla evrilmesiyle veri merkezi aşırı kapasitesi ve iflas olasılığı ortaya çıkar
- Oaktree ve Brookfield, **‘dikkatli borç kullanımı’**na vurgu yaparak, yüksek yoğunluklu bölgeler dışında yatırım yapıyorlar
AI’nin özel niteliği ve yatırım kararı
- AI, insan bilişsel işlevlerini ikame edebilen bir teknoloji olduğu için geçmiş yeniliklerden niteliksel olarak farklıdır
- Kodlama, dijital reklam gibi alanlarda zaten insan emeğini ikame ediyor
- Talebi öngörmek neredeyse imkânsız olacak kadar hızlı bir teknoloji ilerleme hızına sahip
- Geçmişteki radyo ve havacılık sektörlerinde olduğu gibi, ‘belirsizliği fırsat olarak görme anlatısı’ aşırı ısınmayı körüklüyor
- AI balonu ve karşı argümanlar bir arada duruyor
- Benzer yönler: aşırı beklenti, FOMO, döngüsel anlaşmalar, SPV, büyük tohum yatırım
- Farklılıklar: gerçek gelir yaratımı, geniş kullanıcı temeli, makul F/K oranı
- Anthropic ve Cursor gibi örneklerde bir yıllık gelir artışı 100 kat oldu, AI ürünlerinin reel talebi var
Sonuç: temkinli iyimserlik
- AI’nın balon olma olasılığı yüksek olsa da aynı zamanda tarihsel bir teknoloji dönüm noktasıdır
- ‘Irrasyonel coşku (irrational exuberance)’ olup olmadığı zamanla anlaşılabilir
- Geçmişteki tüm yenilikler aşırı yatırım ve kayıplarla geldi; bu yüzden AI de istisna olmayacek
- Borç kullanımı bu döngünün riskini daha da büyütebilir
- Bu nedenle tam ölçekli yatırım veya tamamen kaçınma ikisi de riskli, seçici ve dengeli katılım en doğru stratejidir
- Veri merkezleri ve AI altyapı yatırımları da soğukkanlı analiz ve uygulama gücü gerektirir
Ek: AI ve istihdamın geleceği
- AI, emek tasarruflu bir teknoloji olarak verimliliği artırırken büyük çapta iş kaybı endişesini getiriyor
- Vanguard’dan Joe Davis, iş saatlerinin %43’ünün azalacağını analiz ediyor
- Verimlilik artışı = istihdam artışı değildir
- İş kaybı, vergi gelirlerinde düşüş ve sosyal harcama artışına yol açabilir
- Evrensel Temel Gelir (UBI) gündeme gelse de, finansmanı ve toplumsal anlam kaybı önemli sorunlar oluşturuyor
- Mesleklerin anlam kaybı, toplumsal bölünme, popülizm yayılımına yönelik kaygılar dile getiriliyor
- Gelecekte kalıcı olabilecek işlerde fiziksel emek (tesisatçı, hemşire vb.) ve yaratıcı/öngörü odaklı meslekler öne çıkıyor
- Sonuç olarak AI, ekonomik ve toplumsal yapıyı kökten yeniden şekillendirme potansiyeline sahip olup bu konuda akılcı ve dengeli bir tutum gerektiriyor
Henüz yorum yok.