- Yöneticiler ve idareciler, işin özünü gerçekten anlamadan gösterişe ve simgesel eylemlere odaklanıyor.
- Bu olgu, hissedar değerini maksimize etme yönündeki neoliberal teşviklerden kaynaklanıyor ve şirketler ile toplum genelinde niteliksel bir gerilemeye yol açıyor.
- Yapay zeka benimsenmesi gibi teknolojik akımlar, yöneticilerin gerçek anlayışından ya da müşteri ve çalışan ihtiyaçlarından kopuk biçimde, yalnızca 'yenilik' havasına dayanarak ilerletiliyor.
- Yönetim yapısı saha pratiğinden giderek koptukça, liderliğin amacı üretkenlik ve değer yaratımı olmaktan çıkıp, iktidarı koruma ve kurum içi hiyerarşiyi güçlendirmeye indirgeniyor.
- Bu atmosfer medya, siyaset ve toplumun geneline yayılıp, gerçek sorun çözümünden ziyade dış görünüşte büyüme ve biçimsel ‘başarı’ya odaklanan bir örgüt kültürünü kalıcılaştırıyor.
Giriş: iş dünyası aptalı olgusunun yükselişi
- Bloomberg kısa süre önce Microsoft CEO'su Satya Nadella'yı ele alırken, günlük yaşamının ve işinin büyük bölümünde Copilot gibi yapay zeka araçlarına bağımlı olduğunu anlattı.
- Nadella e-postaları, toplantı hazırlıklarını, podcast konuşmalarını ve çeşitli işleri yapay zekaya bıraktığını söylüyor; ancak gerçekte bunlar teknoloji olmadan da rahatlıkla yapılabilecek işler.
- İyi yazılmış bir e-postanın özete ihtiyacı yoktur ve toplantı hazırlığı da yapay zekanın alanı değildir.
- Eğer Nadella gerçekten bu şekilde yönetiyorsa, bu başlı başına liderlikte ciddi bir kusur anlamına gelir.
- Bu, gerçek ‘işin içeriği’ ya da ‘anlamıyla’ ilgilenmeyen, yalnızca görünüşe önem veren bir liderliğin simgesel örneğidir.
- Medya, yöneticilerin gerçek yetkinliği ya da faaliyetleri hakkında derin sorular sormuyor; haberler çoğu zaman yapay zeka ekosistemi tanıtımının bir parçasına dönüşüyor.
- Bu tür bir olgu, yönetici ve hissedar değeri merkezli neoliberal düşünce tarzı ve bunun doğurduğu yapısal çürüme ile bağlantılıdır.
Neoliberal teşvikler ve ‘Rot Economy’nin ortaya çıkışı
- İş dünyasının özü artık ürün kalitesi, makul fiyat, sürdürülebilirlikten uzaklaşıp her şeyden önce hisse fiyatı artışı ve kısa vadeli büyümeye odaklanıyor.
- Bu akımın önde gelen isimlerinden iktisatçı Milton Friedman, yalnızca hissedar değerinin şirketin sorumluluğu olduğunu savunan uç bir yaklaşım geliştirdi; toplumsal sorumluluğu ve eşitliği küçümsedi.
- Friedman'ın argümanı, ırkçı örnekleri bile meşrulaştırarak şirket çıkarlarını insani değerlerin önüne koyduğunu gösterir.
- Sözde "Rot Economy", teknoloji şirketlerinin temel ürün kalitesini feda etme pahasına bile sadece büyümeyi haykırdığı ve hizmetleri içi boş hale getiren bir yapıyı ifade eder.
- Bu düşünce tarzı, başkalarını yalnızca rakam ve kâr arayışının araçları olarak gören modern bir feodal düzen yaratır.
- Somut ‘iş’ ya da sonuçlardan çok, hissedar değeri denilen soyut ideal her şeyin önüne geçirilir.
Yönetici katmanının anlamsız genişlemesi
- Modern iş teorisi ve MBA eğitimi, gerçek uzmanlık yerine pazar fırsatını yakalama ve sürekli büyümenin kendisini en büyük erdem sayıyor.
- Yöneticiler ve müdürler, üretim, müşteri ya da ürün anlayışı olmadan, sadece organizasyon yapısı içindeki gücü ve konumu korumaya ilgi duyuyor.
- Buna örnek olarak HP ve Warner Brothers'ın çeşitli CEO'ları, uzman olmadıkları halde kurumları yönetip uzun süre düşük performans ve liderlik eksikliği yarattı.
- Bu sistem, kurum genelinde biçimsel yöneticiler ve yalnızca görüntüsü iyi liderler üretirken, gerçek üretkenlik ve yenilik eksikliğine yol açıyor.
- Bu tür bir yetersizlik ve kopuk liderlik, toplum genelinde ve hatta siyasette bile politika başarısızlıkları ve makro krizlere bağlanıyor.
- Birleşik Krallık'taki özelleştirme, altyapı çöküşü, konut ve enerji krizleri gibi örnekler, özensiz yönetimci düşünce tarzından kaynaklanıyor.
Simgesel toplum ve yönetim kültürü
- Toplumsal yapının kendisi, somut beceriden çok biçimsel liderliği ve görünürdeki başarıyı ödüllendiriyor.
- Birleşik Krallık, ABD ve diğer Batı toplumlarında yönetimci zihniyet; devlet yönetimi, medya ve başka birçok alana yayılıyor.
- Birleşik Krallık ve ABD siyasetinde de elit çevreler, resmiyetçilik ve işlevsel, somut uzmanlık eksikliği derinleşiyor.
- Yönetici ya da üst düzey idareci olmak, somut katkıdan daha önemli hale geldikçe, sahadan giderek uzaklaşan kariyer gelişimi normalleşiyor.
- Bunun sonucunda, gerçekte kayda değer bir fayda ya da empati sunmayan, yalnızca gösteriş ve ‘hava’ ile pazarlanan ürün ve hizmetler çoğalıyor.
- ‘Bullshit Jobs’ diye anılan işlerin yayılması sıradanlaşırken, üst kademelere çıkıldıkça temel sorunlar ve müşteri ihtiyaçlarıyla kopuş büyüyor.
- Yalnızca şirket CEO'ları değil; siyaset, medya editörleri ve diğer ana karar alma yapıları da gerçek işi yapanları dışlayıp, simgesel imaj ve iktidarın korunmasını hedefliyor.
Yapay zeka ve son teknoloji akımlarının eleştirelsiz benimsenmesi
- Yapay zeka gibi yeni teknolojilerin benimsenmesi de çoğu zaman gerçek etki analizi yapılmadan, sırf ‘herkes yapıyor’ ya da ‘geride kalmamak’ için düşüncesizce hayata geçiriliyor.
- Örneğin ServiceNow CEO'su Bill McDermott, ChatGPT çıktıktan sonra hiçbir temele dayanmadan her alana yapay zeka uygulanmasını istedi ve etkiyi ölçmeden sürekli 'AI, AI' diyerek simgesel liderlik sergiledi.
- IBM CEO anketine göre yakın dönemde yatırım yapılan AI projelerinin yalnızca %25'i beklenen sonucu verdi; yöneticilerin yarıdan fazlası da açık bir değer olmadan modayı takip ederek yatırım yaptığını kabul etti.
- Johnson & Johnson örneğinde de yalnızca gerçek değeri doğrulanmış bazı kullanım örneklerinin anlamlı olduğu ortaya çıktı.
- Yapay zeka, metaverse, kripto para gibi teknoloji akımları hakkında eleştirel düşünce olmadan, sonuçta tüm organizasyon iktidar sahiplerinin ‘kararı’ ya da ‘yarattığı hava’ doğrultusunda hareket ediyor.
- Bu tür 'iş dünyası aptalı' kararlar ve yapısal cehalet, toplum genelinde yeniliğin yavaşlaması ve üretkenliğin bozulmasına yol açıyor.
Yönetici pozisyonları, içi boş işler ve karşılıklı sorumluluk kaçışı
- Müdür ve yönetici kadroları sahadan giderek daha çok uzaklaşırken, asli sorumluluk ya da gerçekten 'iş yapmak' yerine başkalarına görev devredip yalnızca sorumluluk ve paye dağıtımına odaklanıyor.
- Şirketlerin çoğu gerçekte yönetim personeli merkezli, anlamsız raporlama sistemleri ve yukarıya doğru performans aktarma mantığıyla işletiliyor; somut değer ise azalıyor.
- Bunun sonucunda kurumlar müşteri ve saha sorunlarından giderek uzaklaşıyor; en üst kademelerde ise ‘gerçekliğe katılım’ daha da zayıflıyor.
Toplumsal zararlar: eğitim, işe alım, ofis ortamı ve medyadaki değişim
- Toplumun geneli yöneticilik ve liderlik takıntılı bir kültürü teşvik ederken, gerçek üretim ve teknik meslekler daha düşük değerlendiriliyor.
- İşe alım süreçlerinde de gerçek işi anlamayan yöneticiler özgeçmişleri inceliyor; yöneticilik ise 'çalışılmayan pozisyon' gibi algılanıyor.
- Yöneticilerin uzaktan çalışmaya tepkisi de gerçek işin denetlenmesi rolünün azalmasından kaynaklanıyor; sonuçta kurumsal yöneticiler gösterişe ve kontrole saplanıyor.
- Medya da CEO ve yönetici röportajlarında gerçekten anlamlı sorular ya da doğrulamalar yapmıyor; yalnızca simgesel mesajları tekrarlıyor.
İş dünyası aptalının özellikleri ve etkileri
- İş dünyası aptalı, gerçek işten çok gösteriş, ağ kurma ve güç sergilemede mahir olan kişiyi ifade eder.
- Gerçekte hiçbir şey yapmadan sürekli terfi eder ya da etkisini artırır.
- Bu kişiler yalnızca şirket içinde değil, kamu, medya, siyaset dahil toplumun tüm alanlarında etkili olup kalıcı sorunlar yaratır.
- Yapay zeka gibi yeni teknolojiler de sonunda onların üretkenlik ‘numarası’ ve iktidarı koruma aracı olarak kullanılır.
Sonuç: simgesel güç yapıları ve örgüt kültürünün geleceği
- Gerçek liderlik ve sorun çözümüne odaklanmak yerine, geçici büyüme, biçimsel başarı ve gösteriş örgüt kültürüne yön veriyor.
- Teknoloji ve yönetim meselelerini değerlendirirken, yüzeysel büyüme ya da trendler yerine özsel fayda ve gerçek sorun çözme kapasitesine odaklanan bir bakış açısı gerekiyor.
- IT ve startup alanında çalışanlar için, iç yönetim yapılarının ve toplumsal teşviklerin temel sınırlarını ve sorunlarını fark etmek gerekiyor.
2 yorum
Kendi organizasyonundaki lideri “iş bilmiyor” gibi gören alaycı bakış açısının, sosyal yaşamda çok da faydalı olduğunu sanmıyorum.
Lider olsun ekip üyesi olsun, önemli olan kişinin kendi rolünü düzgün yapıp yapmadığıdır; eğer liderin liderlik rolünü doğru yerine getiremediği bir organizasyonsa, zaten kısa sürede rekabete yenilip ortadan kalkardı.
Satya Nadella’nın gösterişe, network’e ve güç sergilemeye yatkın olduğu iddiasını kabul etsek bile (pek kabul etmek istemesem de), onun Microsoft CEO’su olarak rolünü gerektiği gibi yerine getiremediğini söylemek zor... Düşününce öyle değil gibi geliyor. Göreve gelmeden önceki ve sonraki Microsoft’un konum farkına bakınca da bunu görebiliyoruz.
"İyi yazılmış bir e-postanın özete ihtiyacı yoktur" ... Ama insanlar iyi yazılmış e-postalar göndermiyor.
Açıkçası ben sadece meselenin olduğu e-postaları seviyorum ama çoğu insan lafı dolandırmayı daha çok tercih ediyor.