- Sci-Net, kullanıcıların makale talep etmesini ve yüklemesini destekleyen yeni bir platformdur
- Mevcut otomatik Sci-Hub yaklaşımından farklı olarak, kullanıcı katılımı ve dağıtık token ödülleriyle makale paylaşımını teşvik eder
- Platform içinde talep edilen bir makale yüklendiğinde, tüm kullanıcılar buna ücretsiz olarak erişebilir
- Sci-Hub tokenını kullanan ödül sistemi, gerçek ödemenin doğrudan yükleyiciye yapılmasını sağlar
- Sci-Net'e katılım, kamusal alandaki akademik materyallerin genişlemesine katkı sağlar
Sci-Net platformuna giriş
Sci-Hub ve kullanıcı taleplerinin sınırları
- Sci-Hub kullanıcılarının çoğu, belirli bir makaleye erişemediklerinde indirme talebinde bulunma deneyimi yaşamıştır
- Son 2 yılda Sci-Hub veritabanı güncellemelerinin durmasının ardından bu tür talepler hızla arttı
- Bazı kullanıcılar, satın aldıkları veya üniversite aboneliğiyle indirdikleri makaleleri Sci-Hub'a yüklemek istediklerini de sık sık soruyordu
- Sci-Hub, kullanıcı yüklemelerini desteklemez ve ilk tasarımından itibaren insan müdahalesi olmadan çalışan otomatik makale tarama sistemi olarak geliştirildi
- Bu yöntemle tüm akademik makalelerin %90'ından fazlası bir dönem elde edilmiş olsa da, hâlâ erişilemeyen makaleler bulunuyor
Sci-Net'in ortaya çıkışı
- Artık kullanıcıların doğrudan makale talep edebildiği ve yükleme yapabildiği bir platform olan Sci-Net kullanıma sunuldu
- Basit bir arayüze sahip olan platformda kullanıcıların yapması gereken, DOI giriş alanına talep etmek istedikleri makalenin bilgisini girmek
- Talep düğmesine tıklandığında Sci-Net, ilgili makalenin açık erişimde olup olmadığını veya Sci-Hub'da bulunup bulunmadığını otomatik olarak kontrol eder
- Makale mevcutsa bağlantı hemen sağlanır, yoksa süreç yeni bir talep oluşturma adımına geçer
Talep ve yükleme süreci
- Ana sayfada talep listesi, konuya ve yayınevine göre filtreleme özellikleriyle birlikte sunulur
- Erişilebilen bir makale bulunduğunda ilgili talebe tıklanıp PDF yüklenebilir
- Platform, PDF içindeki filigranları kaldırma özelliğiyle makaleyi sağlayan üniversite gibi bilgileri temizleyerek yükleyenin anonimliğini korur
Kütüphane ve yükleme özellikleri
- 'Library' bölümünde, kişinin tüm talep ve yükleme listesi görülebilir
- 'Upload' bölümünde yalnızca PDF dosyasını sürükleyip bırakmak yeterlidir
- DOI sistemde kayıtlı değilse dosya yüklenir ve ardından tüm kullanıcılar makaleye sci-net.xyz/DOI URL'si üzerinden erişebilir
- Platforma kayıt olmadan da makale görüntülenebilmesi, bilgi paylaşımının açıklığını güçlendirir
Dağıtık token sistemi
- Sci-Net'in fark yaratan yönü, bilgi paylaşımını ödüllendirmek için merkeziyetsiz tokenı (Sci-Hub meme coin) kullanmasıdır
- Makale talep ederken, yükleyiciye verilecek token ödül miktarı belirlenebilir
- Yükleyici PDF'yi yükledikten ve talep sahibi doğrulayıp 'Accept' düğmesine bastıktan sonra tokenlar gerçek yükleyiciye transfer edilir
- Üyelik sırasında en az 1000 Sci-Hub tokenı gerekir; bu tokenlar kayıtla birlikte hesaba verilir ve yükleyici ödüllerinde kullanılır
Sci-Net ile geleneksel yayınevi modeli arasındaki fark
- Sci-Net'e katılımın giriş maliyeti büyük ölçüde sembolik düzeydedir ve çoğu ülkede bir fincan kahve fiyatına yakındır
- Geleneksel yayınevlerinin geliri araştırmacılardan bağımsız biçimde dağılırken, Sci-Net'te tokenlar doğrudan gerçek yükleyiciye gider ve meslektaş araştırmacılara doğrudan katkı sağlar
- Yayınevlerinde her makale erişiminde yeniden ücret doğarken, Sci-Net'te yalnızca bir kez yükleme maliyeti oluşur ve sonrasında herkes için sınırsız ücretsiz erişim sağlanır
- Sci-Net üzerinden yapılan tüm işlemler, kamusal bilginin alanını genişletmeye doğrudan katkıda bulunur
Sci-Hub tokenı ve platformun geleceği
- Kullanıcı sayısı arttıkça Sci-Hub tokenının değer kazanması beklenir
- Sci-Net'e katılım, gelecekte Sci-Hub'ın sürdürülmesi ve geliştirilmesine dolaylı katkı da sağlar
- Dezavantaj olarak, Solana ağı tabanlı Sci-Hub tokenını edinmek kripto para dünyasına yeni girenler için biraz karmaşık olabilir
Sonuç
- Sci-Net, günümüzde her araştırmacının mutlaka katılması gereken bir bilgi paylaşım platformudur
- Katılımcılar birlikte çaba gösterdikçe açık bilginin hayata geçirilmesine daha da yaklaşılır
2 yorum
Ödenen para nereden geliyor?
Diğer coin'lerde olduğu gibi, değerinin oluşması için birilerinin satın alması mı gerekiyor?
Hacker News görüşleri
Kripto paranın neden her iyi şeye sızdığı sorgulanıyor; bu alanda bilgi paylaşımını teşvik etmek isteyen yeterince bilim insanı varsa, en azından ödül olmadan da denemeye değer olduğu düşünülüyor; teşvikin gerçekten gerekli olup olmadığından emin olunmadığı, kripto para işin içine girince bunun ticari bir faaliyete dönüşerek yükleyicilere yönelik cezaları ağırlaştırabileceği konusunda endişe duyuluyor
Tam da bu alanın, kripto paranın açık bir kullanım alanına sahip olduğu en tipik örnek olduğu düşünülüyor; Alexandra Elbakyan birçok ülkede suçlu sayılıyor ama birçok kişi için kahraman; onun şu anda yaptığı işi sürdürebilmesi için birilerinin maddi karşılık sağlaması gerektiği, Bitcoin'in temel amacının izin almadan para gönderebilmek olduğu ve bunun da tam bu tür kullanım için uygun bir araç olduğu değerlendiriliyor
Bunun ödülsüz hali zaten daha önce denendi; Nexus gibi yerlerde istek bırakıp birinin yanıt verdiği kanallar var; ancak bu sonsuz bir iş olduğu için kişinin kendi zamanını verimli kullandığı hissi oluşmuyor; kripto token yaklaşımı çok cazip gelmese de yeni denemelerin ortaya çıkması memnuniyet verici; en kötü ihtimalle başarısız olsa bile ortada sadece açığa çıkmış makaleler olacağı için fazla korkmaya gerek olmadığı söyleniyor
Bilgi paylaşımını teşvik etmek isteyen yeterli sayıda bilim insanı olup olmadığı sorgulanıyor; geçmişte kendisinin de makale yayımladığı, mevcut akademik yayıncılık sistemindeki bozuk teşvikler yüzünden araştırmasını yasal olarak dağıtamadığı belirtiliyor; kendisine benzer çoğu mevcut ya da eski araştırmacının da bu garip sistemden hoşlanmadığı, makale paylaşımını teşvik edecek ayrı bir teşvike gerek olmadığı, erişim hakkı olanların çoğunun bunu paylaşmaya zaten hazır olduğu yönünde kişisel deneyim aktarılıyor
Açıkçası bu girişim beğeniliyor; kriptoya özgü bir rahatsızlık hissi olsa da mevcut araştırma makalesi sistemi o kadar kötü durumda ki herhangi bir iyileşme çok olumlu karşılanıyor; ancak yükleyicilere verilebilecek cezalarla ilgili kaygıya katılınıyor, keşke token'ları sci-net'e bağışlama seçeneği de olsa deniyor
Kripto eklenmesinin yükleyicilerin cezasını ağırlaştırıp ağırlaştırmayacağı sorusuna dair görüşte, gerçekten gizlilik odaklı kripto kullanılıp kullanılmadığının bile belirsiz olduğu söyleniyor; kullanıcıların fikri mülkiyet ihlali karşılığında maddi kazanç elde ettiği bir yapı kurulmasının kimlik takibini daha da kolaylaştırabileceği, ABD'deki kullanıcılar için küçük tutarlar olsa bile vergi beyanı karmaşıklığı doğuracağı belirtiliyor; bunun "bir fincan kahve parası" diye geçiştirilemeyeceği, kullanıcı kimliğini koruma ve watermark kaldırma sistemi getirileceği söylense de bunun pratikte çoğu durumda düzgün çalışmayacağı düşünülüyor; araştırmacılar ile yayınevleri arasındaki makale erişim kavgasının bir tür soğuk savaş gibi olduğu, akademi içinde kabul edilen sınır aşılmadıkça örtük uzlaşının sürdüğü ama böyle bir sistemin tehlikeli çizgiyi aşabileceği ifade ediliyor; üniversite açısından araştırmacının makaleyi kişisel sitesine koymasının en fazla kaldırma talebiyle sonuçlanabileceği, ancak örgütlü biçimde ücret karşılığı hukuka aykırı işin sürdürülmesinin çok daha ciddi sonuçlar doğurabileceği söyleniyor
Bu girişimin felaketle sonuçlanacağı öngörülüyor; kendi kripto parasını yaratmak yerine mevcut bir token kullanmanın daha iyi olacağı söyleniyor; genel olarak bu tür "meme token"ların tokenomics yapısının kurucu lehine çalıştığı, anonimlik sunmadığı ve yalnızca kullanıcıların hukuki riskini artırdığı belirtiliyor; Solana ağında Sci-Hub token edinme sürecinin yeni başlayanlar için oldukça karmaşık olduğu, bunun sadece "eğlence" için yapıldığı söylense de gerçekte risk ve kafa karışıklığı yarattığı ifade ediliyor
Kurucuya fayda sağlayan tokenomics'in kusur olduğu iddiasına karşı, bunun aslında sistemin açık amacı olduğu ve Sci-Hub'ın işletme fonunu sağlama açısından avantaj sayılabileceği görüşü paylaşılıyor
Kendi kripto parasını doğrudan kullanmanın projenin kendi kendini barındırması açısından faydalı olabileceği, ancak Solana tabanlıysa bunun olumlu bir etki olarak görülmediği belirtiliyor
Sci-Net'te token'ın doğrudan yükleyicilere ödendiği anlatılıyor; gerçekte ise akademisyenler yerine rastgele üniversite öğrencilerinin token kazanmak için yükleme yapacağı, dolayısıyla paranın yine araştırmacılardan çok yükleyicilere akacağı yönünde bir yanlış anlama olup olmadığı soruluyor
Bunun doğru anlaşılmış gibi göründüğü, ancak araştırmacıların da kendi makalelerini yükleyebileceği belirtiliyor; yükleme modelinin requester'a ödeme yapılan bir yapı olduğu ve bu yüzden araştırmacının isteği fark etmesinin önkoşul olduğu ekleniyor
Asıl meselenin araştırmacılara para vermek değil, yükleyicileri teşvik etmek için puan/karma benzeri bir ödül sağlamak olduğu; pratikte ise amacın sci-hub altyapısının işletme maliyetini karşılamak olduğu söyleniyor
Sci-hub yerine kullanma gerekçesinin giderek zayıfladığı, güncellemelerin yetersiz olduğu, kurucunun böcek isimleri tartışması gibi ufak meselelerde dengesiz göründüğü ve şu an için Anna's Archive'ın daha iyi olduğu düşünülüyor
"Anna's Archive" bilinmediği için önce Sci-hub kullanıldığı, bundan sonra Anna's Archive'ın deneneceği söyleniyor
Anna's Archive bir gün kapanırsa, yalnızca Sci-hub'ın varlığının bile birçok kişiye güven vereceği; tabii ikisinin birbirini tamamlamasının da önemli olduğu belirtiliyor
Daha iyi bir alternatif bilmediğine dair samimi bir kullanıcı deneyimi aktarılıyor
Anna’s Archive'ın, Sci-hub'ın mevcut makalelerini (birkaç yıl öncesine kadar) barındıran bir ayna site olduğu; Sci-hub olmasa Anna’s Archive'ın da olmayacağı bilgisi veriliyor
Yüklenen makalelerin tekrar Sci-hub'a geri alınıp alınmadığı merak ediliyor; iki arşivin neden ayrı tutulduğunun tam anlaşılmadığı söyleniyor
Sci-Hub token'ı Solana ağında edinmenin yeni başlayanlar için fazla zor olduğu, bu yüzden çoğu kullanıcının erişimden vazgeçeceği söyleniyor; buna karşılık ücretsiz olduğu için sorun olmayacağını savunanlar bulunsa da, sci-hub.se'nin asıl gücünün giriş engeli olmadan hızlı ve kolay kullanım deneyimi sunması olduğu, dolayısıyla bunun özüne zarar verdiği ve herkesin makalelere kolayca ulaşabilmesi amacına ters düştüğü ifade ediliyor
Sci-hub açısından bunun bir avantaj da olabileceği söyleniyor; kendi kaynaklarını tüketen makale taleplerinin arttığı bir dönemde bu tür bir pazaryerine akışı yönlendirebileceği belirtiliyor; eskisi gibi otomatik scraping ile alınabilen makalelerin aynen sunulmaya devam edeceği, yalnızca bireysel yükleyici emeği gereken durumlarda yeni sistemin devreye gireceği söyleniyor; kullanıcı coin kurulumunu istemiyor ya da zor buluyorsa, makaleyi o kadar da çok istemediği şeklinde yorumlanabileceği; ama gerçekten çok istiyorsa resmi yoldan satın alabileceği ekleniyor
Az önce bir makale bulmaya çalışırken Sci-Hub'a gidip kripto sistemiyle karşılaştığında çok kafa karışıklığı yaşadığını, bunun "eğlenceli bir süreç" değil yalnızca karışıklık yaratan bir şey olduğunu söyleyen bir tepki aktarılıyor
Davet kodu almak için token ödemesi gerekiyor, ancak mevcut uygulama rahatsız edici; QR kodu yalnızca mobil cüzdanlar için üretiliyor ve web tarayıcısı cüzdanı kullananlar düşünülmüyor; oysa web3 ortamında tarayıcı tabanlı cüzdanlar daha yaygın, bu yüzden iyileştirme gerektiği belirtiliyor
Bu coin sisteminin, Sci-hub'da bulunmayan belirli makaleleri isteyen ve yükleyen sınırlı sayıdaki kullanıcı için tasarlanmış bir mekanizma gibi göründüğü; bu sisteme katılmak istenmiyorsa mevcut kullanım açısından hiçbir şeyin değişmediği yorumu yapılıyor; kişisel olarak ise bu yöntem aptalca bulunuyor
Son zamanlarda Nexus ve Telegram botlarının daha sık kullanıldığı, sci net'e kanılmaması gerektiği söyleniyor
Kriptoyla ilgili olup aynı zamanda kripto ekosisteminin dışında da gerçekten işe yarayan başarılı örneklerin merak edildiği; yalnızca "crypto" kelimesini görünce bile projenin batacağına dair bir önyargı olduğu ve bunun gerçekten böyle olup olmadığının sorgulandığı ifade ediliyor
Numerai örnek gösteriliyor, ancak son dönemde token değerinin ciddi biçimde düştüğü; ilginç bir örnek olsa da geleceğinin net olmadığı söyleniyor
Çoğu kripto projesinin başarısız olmasının aslında özel bir durum olmadığı, dağda yaşayanların da sonuçta öldüğü benzetmesiyle, zaten çoğu projenin başarısız olmasının normal olduğu söyleniyor
Pratikte yalnızca stablecoin'lerin (spekülatif olmayan token'ların) başarılı olduğu düşünülüyor
Nano-gpt, yeni nesil ve dolandırıcılık içermeyen kriptonun çok iyi bir kullanım örneği olarak gösteriliyor; kişisel olarak çok faydalı bulunduğu yönünde tavsiye veriliyor