Takma adlardan türeyen İngiliz soyadları
(blog.plover.com)- İngiliz soyadlarında, babanın adına ya da takma adına
-s,-soneklenen patronimik soyadları çok yaygındır; bu yüzden John Peterson, John Williams, John Johnson gibi biçimler tekrar tekrar görülür - Günümüzde hâlâ tanıdık gelen takma adlar, soyadlarının kökenini görece kolay gösterir: Jack’ten Jacks/Jackson, Bill·Will·Wille’den Bills/Bilson, Wills/Wilson, Willis/Willison türemiştir
-kingibi bir küçültme eki eklendiğinde, “küçük Will/Peter’ın oğlu” gibi bir anlam korunur ve Wilkins/Wilkinson, Peterkins, Perkins gibi adlarda kalıcı hale gelir- Wat, Hob, Daw gibi bugün artık neredeyse kullanılmayan takma adlar, Watts/Watson/Watkins, Hobbs/Hobson/Hobkins, Dawes/Dawkins/Dawson gibi soyadlarında iz bırakmıştır
- Ek örnekler ve Claude’un önerileri belirsizlikler içerir; özellikle Malkins/Malkinson’un etimolojisi, Wiktionary’deki matronimik soyadı açıklamasıyla çelişmektedir
İngiliz patronimik soyadlarının temel kalıbı
- İngilizcede, babanın adına dayanan patronimik soyadları yaygındır
John PetersveJohn Peterson, babasının adı Peter olan biri olarak yorumlanırPeters,Peter'sbiçiminden gelmiş sayılabilir
- Aynı yapı birçok adda tekrar eder
- John Williams / John Williamson
- John Roberts / John Robertson
- John Richards / John Richardson
- John James / John Jameson
- John Johns / John Johnson
Tanıdık takma adların soyadına dönüşmesi
- Resmî ad yerine takma adın soyadının temeli olduğu birçok örnek vardır
- John’un yaygın takma adı Jack’ten John Jacks ve John Jackson ortaya çıkar
- William’ın kısaltmaları Bill, Will, Wille’den Bills/Bilson, Wills/Wilson, Willis/Willison türemiştir
- Richard ve Nicholas da aynı şekilde birçok soyadı bırakmıştır
- Richard’ın takma adı Dick’ten Dicks veya Dix, Dickson veya Dixon ortaya çıkar
- Nicholas’ın takma adı Nick’ten Nicks veya Nix, Nickson veya Nixon ortaya çıkar
-kiniçeren adlar, küçültülmüş takma ad biçimleriyle bağlantılıdır- Wilkins ve Wilkinson, little Will’in oğlu olarak yorumlanır
- Peterkins, little Peter’ın oğludur
Artık yabancı gelen takma adların bıraktığı izler
- Kalıp görüldüğünde, özgün adı ya da takma adı çoğu zaman tahmin edilebilir; ancak bu ad artık yaygın olmayabilir ya da yazımı değişmiş olabilir
- Pierce, Pearse, Pierson, Pearson; Pierre, Piers, Pierce’tan gelen adlar olarak ele alınır
- Pierre/Piers/Pierce, Peter ile aynı köktendir; İngilizcede hâlâ kullanılır ama geçmişe göre çok daha az yaygındır
- Perkins, little Pierre’den gelen bir addır
- Robin, Robert’ın takma adı olarak kullanılmış ve Robins/Robinson’u bırakmıştır
- Metin, Robin’i
Robkinden-bk-kümesinin-b-ye sadeleşmiş biçimi olarak görür - Claude ise bu yorumun yanlış olduğunu, Robin’in Old French Robin/Rovin’den gelen Fransızca bir küçültme olduğunu söylemiş; yazar da bu açıklamayı makul bulmuştur
- Metin, Robin’i
- Kaybolmuş takma adlar yüzünden, soyadındaki kalıp görünse de özgün ad hemen anlaşılamayabilir
- Wat, Walter’ın eski bir kısaltmasıdır ve Watts, Watson, Watkins’i bırakmıştır
- Hob, Robert’ın eski bir kısaltmasıdır ve Hobbs, Hobson, Hobkins’i bırakmıştır
- Daw, David’in eski bir takma adıdır ve Dawes, Dawkins, Dawson’u bırakmıştır
- Gibbs/Gibson’daki Gib’in, Gilbert’ın eski bir takma adı olduğu doğrulanır
- Simpson, Simms, Simkins’teki Sim veya Simme, bir zamanlar Simon’un yaygın bir takma adıydı
Okurların eklediği başka örnekler
- Vicki Rosenzweig, Richard için artık kaybolmuş bir takma ad olarak Hick örneğini ekler
- Buradan Hicks, Hix, Hickson, Hixon, Hickman, Hickmott türemiştir
-mott, Ancestry.com üzerinden aktarılan Dictionary of American Family Names’e göre erkek akrabalığı gösterebilir- Willmott, aynı tipin başka açık bir örneği gibi görünür
- Dermott gibi Galce adlar bu tipe girmez; benzerlik rastlantısaldır
- Hodge, Roger’ın eski bir takma adıdır ve Hodge, Hodges, Hodgson, Hodgkins’i bırakmıştır
- Lucy Keer, Bateson/Bates’in Bartholomew’in eski takma adı Bat’ten gelmiş olabileceğini öne sürer
- Christopher Taylor, Atkins/Atkinson’daki
At-parçasının Adam’ın kısaltması olduğunu, Addis/Addison’un da benzer olduğunu ekler- Atteson soyadlı birini tanıdığını, ancak bunun aynı durum olup olmadığından emin olmadığını söyler
- Hacker News kullanıcısı
tibbarbirkaç örnek daha ekler- Dob, Robert’ın bir başka eski takma adıdır ve Dobson, Dobbs, Dobkin gibi soyadlarını bırakmıştır
- Dodge, Roger’ın başka bir takma adıdır ve Dodgson’a uzanır; Lewis Carroll’ın gerçek adı Charles Dodgson buna örnektir
- Tibb, Theobald’ın eski bir takma adıdır ve Tibbs, Tibbets gibi soyadlarını bırakmıştır
- Hud, Hugh’nun takma adıdır ve Hudson’u bırakmıştır
Claude önerileri ve doğrulama açısından dikkat edilmesi gerekenler
- Claude, metinde olmayan 10 benzer örnek önermiştir
- Higgins/Higgs: Richard’ın Orta Çağ’daki sevgi adı Hick’ten türemiştir
- Timms/Timson: Timothy’nin Orta Çağ takma adı Tim’den türemiştir
- Hodgson/Hodges: Roger’ın takma adı Hodge’dan türemiştir
- Atkins/Atkinson: Adam’ın Orta Çağ küçültmesi At veya Atte’den türemiştir
- Parkins/Parkinson: Peter/Pierre’in küçültmesi Perkin’den türemiştir
- Judson/Judd: Jordan’ın Orta Çağ takma adı Judd’dan türemiştir
- Malkins/Malkinson: Malcolm’un küçültmesi Malk’tan türemiştir
- Larkins/Larkin: Lawrence’ın Orta Çağ biçimi Larry veya Laurence’tan türemiştir
- Collins/Colson: Nicholas’ın Orta Çağ takma adı Col’dan türemiştir
- Huggins/Huggett: Hugh’nun Orta Çağ sevgi adı Hug’dan türemiştir
- Bazı önerilerde etimolojik belirsizlik sürmektedir
- Wiktionary, Malkin’i Malcolm’dan değil, Mary’nin takma adı Malle’den gelen bir matronimik soyadı olarak görür
- Hangi açıklamanın doğru olduğu kesinleştirilmemiştir
- Tim’in bugün hâlâ yaygın olduğu için “kaybolmuş takma ad” koşuluna uymadığı eleştirisi yapılmış, bunun üzerine Claude alternatif örnek olarak Rankins/Rankin’i önermiştir
- Rankins/Rankin’in, Randolph’un Orta Çağ küçültmesi Ran’den geldiği öne sürülür
1 yorum
Hacker News yorumları
Galce ap (son of) kökenli birçok patronimik soyadı da var; bazılarında “ap” soyadının başında kısalmış biçimde kalıp yeni bir soyadına dönüşmüş.
Örneğin Upjohn (ap John), Powell (ap Hywel), Price (ap Rhys), Pritchard (ap Richard), Bowen (ab Owen) var.
Ama İsveç/Norveç’te artık patronimik soyadları kullanılmadığı için, bir noktada son soydaki babanın adı olduğu gibi kalıplaşmış gibi; bu da biraz garip. Hangi Sven olduğunu bulmak da isterdim.
Erkek adlarının sürmesi geleneği nedeniyle
*dottirtüründeki yaygın soyadlarının*sonkadar çok olmadığını sanıyorum. İngilizcede “kız evlat” için karşılık gelen sözcüğün ne olduğundan pek emin değilim.Okulda İzlandalı arkadaşlarım vardı; İzlanda hâlâ patronimik adlar kullanıyor ve o arkadaşlar doğduktan sonra buraya taşınmışlardı. Kardeşlerin Björnsdottir ve Björnsson gibi birbirinden farklı soyadları olunca aile gibi pek görünmüyorlar; ebeveynlerin de ayrıca farklı soyadları olduğundan, okul çıkışı almaya gelindiğinde öğretmen durumu bilmiyorsa sorun çıkabiliyordu.
Pritchard,ap Richarddan geldiyse Pratchett de var.“Pratchett adı, Richard kişisel adından oluşturulmuş Galli bir patronimik soyadıydı.”
https://www.houseofnames.com/pratchett-family-crest
ap Hughdan geliyor; günümüz Galce yazımında Huw, Hugh’dan daha yaygın.Örn: “I found an ewt in the pocket a napron” → “I found a newt in the pocket of an apron.”
[0] https://en.wikipedia.org/wiki/Rebracketing
Harris ve Harrison da bu tür soyadlarına başka örnekler.
Dublin otobüs güzergâhları iki dilli yazılıyor; birkaç yıl önce Harristown’ın İrlandaca çevirisinin Baile Anraí¹ olduğunu görmüştüm. Geçen bir otobüsün varış noktası olarak “Baile Anraí”yı ilk gördüğümde, “Henry’s Town”ın neresi olduğunu merak etmiştim.
Sonra Henry ile Harris’in aynı adın varyantları olduğunu ve Anraí’nın da ikisinin İrlandaca biçimi olabileceğini düşündüm.
Şimdi kontrol edince Wikipedia’nın da böyle değerlendirdiğini görüyorum². Alıntılanan yazıya göre Harry, “Henry’nin Orta İngilizce biçimidir ve günümüzde hem Henry’nin hem de Har ile başlayan adların sevgi ifadesi olarak kullanılan kısa biçimidir”³ diyor.
Hanks soyadı da Henry’nin sevgi ifadesi/kısa biçimi olan Hank’ten gelmiş olabilir⁴.
¹ https://www.dublinbus.ie/getmedia/947fdcee-5f28-46e0-8785-ab...
² https://en.wikipedia.org/wiki/Harry_(given_name)
³ https://www.behindthename.com/name/harry
⁴ https://en.wiktionary.org/wiki/Hank#Proper_noun
Japon erkek adları da sık sık -rō (-郎, “n’inci oğul”) ile biter.
Çok doğrudan adlar arasında 一郎 (Ichirō, “ilk oğul”), 二郎 (Jirō, “ikinci oğul”), 三郎 (Saburō, “üçüncü oğul”), 四郎 (Shirō, “dördüncü oğul”), 五郎 (Gorō, “beşinci oğul”), 六郎 (Rokurō, “altıncı oğul”), 七郎 (Shichirō, “yedinci oğul”), 八郎 (Hachirō, “sekizinci oğul”), 九郎 (Kurō, “dokuzuncu oğul”) var.
Erkek: Sextus, Septimus, Octavius, Nonus
Kadın: Prima, Secunda, Tertia, Quarta, Quinta, Sexta, Octavia, Nona, Decima
Biraz daha bakınca erkek adlarının gerçekten ay adlarından geldiği anlaşılıyor https://www.reddit.com/r/AskHistorians/comments/zshd6h/when_...
Kadın adları tarafı belirsiz https://en.wikipedia.org/wiki/Praenomen
Yoksa insanlar bunu beyaz renkle mi ilişkilendiriyor?
İngiltere’de yaygın kullanımdan kalkmış olsa da, bazı “üst” sınıflarda hâlâ görülen bir gelenek daha var: kadını kocasının tam adıyla anmak
Örneğin erkeğin adı “John Bridgerton” ise, belirli durumlarda karısı “Mrs John Bridgerton” diye anılır
Kralın balo davetiyesi olsaydı şöyle yazılabilirdi:
“Hereby inviting:
Mr John Bridgerton and Mrs John Bridgerton”
Japonya 19. yüzyılda modernleşmeden önce insanlara gerçek adlarıyla hitap etmek kaba sayılırdı. Bir derebeyine “Peki Sharon nasıl?” diye sorsaydınız, bu son sözünüz olabilirdi
Bu yüzden insanlar birbirlerine makam unvanlarıyla, yakınlarsa lakaplarla hitap ederdi; soylu ya da samuray ailelerindeki kadınlar da genellikle yaşadıkları yere göre anılırdı
Eski soylu konaklarında giriş, bahçe ve ana bina olurdu; onun kuzeyindeki yapı da çoğunlukla eşin yaşadığı yerdi. Bu yüzden sık sık “Kita-no-kata”, yani kuzeydeki hanım, denirdi
Soylular evlerini Japon şamanlarının yaydığı feng shui benzeri inanışlara göre inşa ederdi; varlıklı toplulukların tuhaf şeylere kapılması gibi, eşin odası neredeyse her zaman kuzeyde olurdu
Birkaç yüzyıl sonra samuray döneminde öncelikler değişti. Birbirinin topraklarını istila etmek gündelik bir şey olduğundan evler ve kaleler her şeyden önce savunma odaklı inşa edildi
Bu yüzden eşin odası artık mutlaka kuzeyde bulunmuyordu; insanlar “Öyleyse… evin derin iç kısmındaki hanımefendi nasıl?” gibi ifadeler kullanmaya başladı. 奥方様はいかがお過ごしですかな?
奥方様 “derinlerdeki hanım” anlamına gelir ve samuray döneminden sonra 奥様 olarak kısaldı. 奥様 bugün de kullanılıyor, ama biraz daha az resmî bir ifade ihtiyacı doğduğu için günümüzde 奥さん sık kullanılıyor. Bir bakıma “Deep-san” denebilir
Kaynak: https://www.facebook.com/metroclassicjapanese/posts/the-etym...
Eşimin de 100 yaşında bir büyükbabası var; yakın zamana kadar bu kurala uyuyordu. Ama son mektubunda eşime doğrudan kendi adıyla hitap etmiş. Ölüm haberimi böyle öğrenmek tuhaf oldu
“Is Mrs. Ferrars at Longstaple?”
“At Longstaple!” he replied, with an air of surprise. “No; my mother is in town.”
“I meant,” said Elinor, taking up some work from the table, “to enquire after Mrs. Edward Ferrars.”
She dared not look up; but her mother and Marianne both turned their eyes on him. He coloured, seemed perplexed, looked doubtingly, and, after some hesitation, said,—
“Perhaps you mean my brother: you mean Mrs.—Mrs. Robert Ferrars.”
Sorun şu ki davet, eşimin hayır işleri alanındaki çalışmalarının takdiri olarak gönderilmişti. Eşim bu hitap biçiminden hiç hoşlanmadı, ama yine de gittik
Bu genel kuralın, yani bir adın soyadına girmesi durumunun istisnalarından biri Peterman
Peter adlı bir akrabayla ilişkili bir ad gibi görünür, ama aslında bir meslek adıdır. Peterman, gübre ve barut üretiminde kullanılan güherçile (saltpeter) yataklarını bulmakla görevli kişiydi
Bazı belgeler Wikipedia’da var: https://en.wikipedia.org/wiki/Saltpetre_works
Bu endüstriyi daha iyi anlatan bir açıklama Ed Conway’in “Material World” kitabında var https://edconway.substack.com/p/welcome-to-the-material-worl...
peterile “saltpeter”daki peter büyük olasılıkla “kaya” ya da “taş” gibi anlamlara gelen aynı etimolojik kökten geliyorHenüz verilmemiş birkaç örnek daha:
Dob,Robertiçin eski bir lakap olduğundan Dobson ortaya çıkmış;Dodgeise Roger’ın bir başka lakabı olduğundan, Louis Carroll’ın gerçek adı Charles Dodgson’daki gibi Dodgson oluşmuşTibb, Theobald’ın eski bir lakabıydı; Tibbs ve Tibbets gibi soyadlarını doğurdu.Hudda Hugh’nun lakabıydı ve Hudson’a dönüştüİngilizcede küçültme eki
-kinolduğunu bilmiyordum. Bugün hâlâ genel İngilizcede kullanılıyor mu?Portekizcede
-inho/-inhavar ve gerçekten çok kullanışlı. İngilizcede hep eksik gibi görünen bir işlevdi.Peki bilmediğim büyütme ekleri de var mı?
Bu yüzden bir çocuğun oyuncağı Beary olabilir, John adı Johnny olabilir.
ducklingdeki gibi-lingde var; daha az yaygın olan pek çok ek de mevcut [0].Yine de İber dillerindeki kadar sık küçültme biçimi kullanılmadığı doğru. Portekizcedeki kadar çok kullanırsanız ana dili konuşuru gibi duyulmazsınız, ama varlar.
Çoğunlukla çok küçük çocuklarla konuşurken kullanılan üslupta, yani “bebek konuşması”nda, takma adlarda ya da çok eskiden küçültme eki almış olup artık bağımsız bir sözcük gibi hissedilen kelimelerde kullanılır.
[0] https://en.m.wiktionary.org/wiki/Category:English_diminutive...
grep '[^s]kin$' /usr/share/dict/wordskomutunu çalıştırınca çok sayıda sonuç çıkar.Adayları kendiniz tahmin etmeniz gerekir ama örneğin
pipkinküçük bir toprak tencere,firkinküçük bir fıçı,dodkindüşük değerli bir sikke,ciderkinise sulandırılmış elma şarabıdır.-kinartık kullanılan bir ek değil. Ancak İngilizcede küçültme eki -y/-ie var: https://en.wiktionary.org/wiki/-y#Suffix_2Örneğin John → Johnny, Tim → Timmy, Grace → Gracie, cat → kitty, horse → horsey.
Aklıma geldiği kadarıyla yalnızca tek heceli isimlere eklenebiliyor; daha uzun sözcüklerin önce kısaltılması gerekiyor. Katherine → Kat(y|ey|ie), Tobias → Toby, Andrew → Andy, stomach → tummy gibi.
İsimlere eklenebilen bir büyütme eki pek aklıma gelmiyor.
bodkin, küçük bıçak ya da sivri alet anlamına gelen eski bir sözcük; muhtemelenbodun ya da hançerin küçültme biçimi olabilir.Vücuda oturan yelek anlamındaki
jerkinde Felemenkçejerk(elbise) sözcüğünün küçültme biçimi olabilir; ama bu kelimeler o kadar eski ki kökenlerini kesinleştirmek zor.Başkalarının da söylediği gibi, günümüzdeki küçültme eki -y/-ey ve çoğunlukla çocukluk takma adlarında ya da horsey gibi bebek konuşması adlarında kullanılıyor.
kinin kullanıldığını hiç duymadım. Genel olarak tanınabilecek örnek muhtemelen munchkin.Bu kelime “The Wizard of Oz” evrenindeki küçük sakinleri ifade eder ya da Dunkin'in daha genel olarak “doughnut hole” denen atıştırmalığa verdiği addır. Bilmiyorsanız, donut deliği açmak için çıkarılan donut ortası hamuru gibi bir şey; şahsen buna “inverse doughnut holes” gibi bir ad verilmesi gerektiğini düşünüyorum. Görünüşe göre bunu benim kadar güçlü hisseden pek kimse yok.
“augmentative suffix”in ne olduğunu bilmediğim için aradım. Ortaokul/lisede birkaç yıl İspanyolca görmüştüm ve kavramı biliyordum ama terimi duymamışım.
İngilizcede böyle yaygın bir biçim yok gibi; aklıma yalnızca önek gibi kullanılan
big-assgeliyor, ama bunun bu amaçla kullanılan sıradan sıfatlardan yeterince farklı sayılacağından emin değilim.Farsçada/İran dillerinde “~in çocuğu”, “~den doğan” anlamına gelen -zadeh var.
İran’da/Fars dünyasında soyadları 1900’lerin başına kadar kurumsallaşmamıştı ve herkes kendi soyadını seçebildiği için kolay bir seçenek olan
*zadehçok yaygınlaştı. Örneğin Hassanzadeh, Hassan’ın çocuğu demektir.Resmî metin “Jesus’un affedilmesini mi istiyorsunuz, yoksa Barabbas’ı mı?” şeklindedir.
~sonsoyadlarının önemli bir kısmı İskandinav etkisiyle gelmiş olabilir.İskandinav soyadları oldukça yakın zamana kadar genellikle babanın adından türetilirdi; İzlanda bu geleneği hâlâ sürdürüyor. Örneğin Björk Guðmundsdóttir, Guðmundur’un kızı anlamına gelir.
https://en.wikipedia.org/wiki/Icelandic_name
“İskandinav ithalatı” demek, Volvo satın almak gibi fazla modern duyuluyor. Gerçek geçiş muhtemelen İngiltere ile İskandinavya’nın ortak atasal bir kaynağa sahip olmasına daha yakın.
-sondeğil -sen olması gerekmez mi? İsveççeyse-ssongibi iki s olur.Anglofon dünyadaki
-sonsoyadlarının ezici çoğunluğu muhtemelen göçmen soyadları değil, doğrudan İngilizcesonsözcüğünden gelmiştir.Guðmundsdóttir yalnızca babasının adını söyler; Taylor Swift için Swift’in aile adı olmasıyla aynı anlamda bir soyadı değildir. Taylor Swift İzlandalı olsaydı Taylor Scottsdóttir olurdu.
İspanyolcada da buna çok rastlanıyor. Díaz, Diego’nun oğlu anlamına geliyor; Diego da hâlâ oldukça yaygın bir ad
Ama karşılık geldiği adın bugün oldukça nadir olduğu durumlar daha fazla gibi görünüyor. Menéndez, Ortiz, Juárez, Ordóñez gibi örnekleri düşünüyorum
Rodríguez, Martínez, Hernández ABD’de en yaygın 9., 10. ve 11. soyadları
-ezile bittiği için araştırdımBu tür bir kalıbın tüm kültür ve dillerde yaygın olup olmadığını merak ediyorum. Soyadları belirli bir fonolojik kalıbı paylaşıyorsa, neredeyse her zaman patronimik ya da meslek/köken belirten adlar mı oluyor?