- İş hayatının ilk dönemlerinde amirine e-posta gönderirken gramer ve tonu 30’ar dakika boyunca düzeltmesine rağmen, amirinden sık sık kaba, yazım hatalarıyla dolu ve grameri darmadağın yanıtlar anında aldığını yaşadı
- Epstein’la ilgili belgelerin yayımlanmasının ardından sızan e-postalarda da ünlü isimlerin berbat grameri dikkat çekti
- Kısa ve kaba, yazım hataları, tuhaf biçimlendirme ve “sent from iPhone” gibi izler taşıyan cümleler sanki ‘çaba göstermenin gereksiz olduğu’ izlenimini veriyor
- Güç sahibi oldukça gramer konusunda özen göstermek zorunda kalmama olgusu, ‘gramatik ayrıcalık’tır; toplumsal statü yükseldikçe dilsel biçimden bile özgürleşilen eşitsiz bir yapıyı gösterir
Kariyerin başındaki e-posta deneyimi
- İlk işinde amirine e-posta gönderirken yazım denetimi ve gramer kontrolünü tekrar tekrar yaparak profesyonel bir ton korumaya çalıştı
- 30 dakikadan fazla düzenleyip gönderdikten sonra amiri, “K let circle back nxt week bout it. thnks” gibi kısaltmalar ve yazım hatalarıyla dolu kısa bir yanıt yolluyordu
- “Sent from my iPhone” imzası taşıyan bu tür e-postalar, güç sahibi kişi ile yeni çalışan arasındaki dilsel uçurumu gösteriyordu
- Başka bir işyerinde ise yöneticilerin emoji(😂) yoğun biçimde kullandığı görüldü
- Kendisi resmî ve kusursuz cümlelerle e-posta gönderirken, yöneticiler kısa cümleler ve emojilere dayalı yanıtlar veriyordu
- O zamanlar bu tuhaf gelmişti, ama zamanla ‘profesyonel ifade’ ölçütünün göreli olduğunu fark etti
Ünlü isimlerin e-postalarındaki gramer sorunu
- Yakın zamanda Epstein belgelerinin yayımlanmasıyla Elon Musk, Bill Gates, Richard Branson ve diğerlerinin e-postaları ortaya çıktı
- Sansasyonel içeriklerin yanı sıra gramerin ne kadar darmadağın olduğuna da şaşırdı
- E-postalar kısa, sert, yazım hatalarıyla ve standart dışı biçimlendirmeyle doluydu
- Amirlerden gelen e-postalarda görülen kısa ve sert ton, bol yazım hatası, garip format, kötü gramer ve “sent from iPhone” gibi özelliklerin benzeri burada da gözlendi
- Aynı manzara daha önce 2014 Sony Pictures hack olayında ortaya çıkan e-postalarda da görülmüştü
- O dönemde yöneticilerin e-postaları hatalı ve profesyonellikten uzak cümlelerle doluydu
- “Ben böyle e-postalar göndermiş olsaydım muhtemelen kovulurdum” diyerek, dilsel özgürlüğün eşitsizliğini hissettiğini söylüyor
‘Gramatik ayrıcalık’ kavramı
- Yazar, ‘ayrıcalık(privilege)’ sözcüğünün para, güç ve ırkla bağlantılı olarak sık kullanıldığını, ama gramer için de geçerli olduğunu vurguluyor
- Güç sahibi kişiler, uzmanlıkları ve statüleri zaten kabul gördüğü için gramerde kusursuz olmak zorunda değil
- Buna karşılık alt kademedekiler ya da yeni başlayanlar, gramer ve ton üzerinden profesyonelliklerini kanıtlama baskısı hissediyor
- Bu farkı ‘gramatik ayrıcalık(grammatical privilege)’ olarak adlandırıyor ve dil kullanımının bile hiyerarşik yapıyı yansıttığını vurguluyor
- Genel olarak, gramer doğruluğunun güçten bağımsız hâle gelmesi olgusu üzerinden, dilin toplumsal hiyerarşinin bir başka göstergesi olduğunu ortaya koyuyor
2 yorum
Eskiden dil üzerine çalışan birinin söylediği bir sözdü; nezaketin kullanım süresiyle orantılı olduğunu duymuştum, buna da benziyor.
Hacker News görüşleri
Mesela,
Sinyalleme (Signalling): Eksik yönlerimi telafi etmek için başkalarından daha resmi giyinmek
Sinyal vermeme (No signalling): Herkes gibi giyinmek
Ters sinyalleme (Countersignalling): Eski kıyafetler giyip kimsenin bunu sorun etmemesi, çünkü önemli biri olmam
Buna karşılık, kendini yetersiz hisseden biri akıllı görünmek için yazısını jargon ve karmaşık cümlelerle doldurur
Bugünlerde yapay zeka sayesinde yazım ve dilbilgisi düzeltmesi ücretsiz, bu yüzden bu tek başına bir kültür göstergesi değil
Hatta küçük hatalar ya da gayriresmi bir üslup, insani bir samimiyet hissi verebilir
Yöneticiler cümlelerini parlatacak kadar zaman bulamayacak kadar meşgul
Önemli bir toplantı ya da rapor değilse özellikle uğraşmıyorlar
Aslında yeterince rafine yazabilirler, ama bu beceriyi yalnızca ROI'si yüksek durumlarda kullanıyorlar
Yeni başlayanlar biçime daha çok takılıyor; asıl önemli olan hangi soru ve fikirlere odaklandığın
İnsanlar bilerek ters sinyal vermeye çalışmıyor; sadece rahat kıyafetleri uzun süre giyiyorlar
Çünkü alışverişe ayıracak zamandan daha önemli işleri var ve kıyafetle erişim kazanmak zorunda değiller
Birinin dilbilgisinin berbat olmasının nedeni beceri eksikliği, yorgunluk, dikkatsizlik, görme sorunları gibi çok farklı şeyler olabilir
Gerçek nedeni öğrenmek için doğrudan sormak gerekir
Tahmin yürütmek ise çoğu zaman kişinin kendi önyargılarını yansıtmasına yol açar
Çünkü başkalarının ne düşündüğünü fazla önemsiyordum
Şimdi sadece hoşuma gittiği için şık giyiniyorum; bunun telafi duygusuyla ilgisi yok
Oysa bu, karşı tarafa saygının ifadesi ve açık iletişimin temelidir
Statüsü daha düşük olan kişiler daha uzun ve karmaşık cümleler kurarken, üst konumdakiler kısa ve doğrudan konuşuyor
Bu tür bir örüntü yalnızca insanlarda değil, hayvan topluluklarında da varmış gibi geliyor
Bazı dilbilim derslerinde dilbilgisinin belirli bir kültürü egemen kılmanın aracı olduğu öğretiliyor
Ama Orwell'ın Politics and the English Language denemesine bakınca, onun derdinin iktidar değil açıklık olduğu görülüyor
Merriam-Webster'ın Word Matters podcast'i bunu yanlış anlamış
Orwell insanların konuşmadan önce düşünmesini istiyordu — çünkü ancak böyle net ifade mümkün olur diye düşünüyordu
Bu yüzden yanıtlar kısalıyor ve her mesaja özen göstermek mümkün olmuyor
Düzgün dilbilgisi kullanmak için gereken zaman neredeyse hiç farklı değil
Ben karşımdakine saygı gereği dilbilgisine dikkat etmeyi tercih ediyorum
Yukarı çıktıkça bu fark büyüyor
Yöneticimin e-postaları anlaması zor cümle yığınlarıydı, ama müşteriye giderken kusursuz hale geliyordu
Başka bir bölüm yöneticisi ise böyle değildi; bu yüzden bunun basitçe gereklilik meselesi olduğunu düşünüyorum
İç iletişimde ille de şair gibi yazmak gerekmiyor
Önemli olan çıktı ve güven, biçimsel imaj değil
Bir mesajı biraz daha özenli hale getirme süreci, insani bağ kurmak için bir fırsatken bundan vazgeçiyorlar
Ben böyle küçük özenleri, bahçe bakımı gibi, keyifli buluyorum
Astlar bu kabalığı sineye çekmek zorunda kalır ve sonunda mesele güç oyununa dönüşür
Bu, biri işi bırakana kadar iktidarın sınırlarını test etmek gibi bir şey
Bu tarz nadirdir ama dünyada epey görünür örnekleri var
Ama ABD'de bunun sadece gayriresmiyet değil, bazen zihinsel karmaşanın işareti olduğu da oluyor
Mesela son dönem başkanların açıklamalarına bakınca çoğu zaman söylediklerinin anlamı olmuyor
(Facebook videosu, YouTube videosu)
Buna rağmen insanlar “bu dahiyane bir ifade” diyerek mazeret üretiyor
Bu tür rasyonalizasyonlar şirketlerde de olur, sadece daha az görünür şekilde
O da “Eh, belki bir şekilde hallolur” diye cevap vermiş
Gerçekten zengin olanların görünüşleri ya da konuşma tarzlarıyla kendilerini kanıtlamaya ihtiyacı yoktur
Bu, ‘amir vs amir olmayan’ dil farkıyla benzer bir bağlamda görülebilir