Ukrayna’da savaştım; FPV dronların neden pek iyi olmadığını anlatıyorum

• Ukrayna ordusunun FPV saldırı dronu ekibinde 6 ay görev yapınca, taktik hassas vuruş aracı olarak beklenenin aksine başarı oranı, güvenilirlik ve maliyet verimliliğinin ciddi kısıtlarla karşılaştığı görüldü
• Amaçlanan hedefin tespit edilmesi, vurulması ve patlamanın gerçekleşmesiyle tamamlanan sortilerin oranı %43 oldu; hava durumu, teknik sorunlar ve elektronik parazit nedeniyle önceden iptal edilen görevler de dahil edilirse başarı oranı %20–30 seviyesine düşüyor
• Gerçek başarı vakalarının önemli bir bölümü, zaten havanlarla veya yeniden kullanılabilir dronlardan atılan mühimmatla vurulmuş hedefleri tekrar vurma anlamına gelen çifte vuruş (double-tap) idi; yalnızca FPV ile mümkün olan hassas vuruşların oranı tek hanelerde kaldı
• Gövde arızaları, bataryanın bitmesi, harp başlığının patlamaması, pilotaj zorluğu, gece ve kötü hava koşulları, frekans yoğunluğu ile dost ve düşman tarafın elektronik harp karıştırması başarısızlık nedenleri olarak üst üste bindi
• NATO gibi gelişmiş ordular için, mevcut teknoloji seviyesindeki FPV dronlar yerine önce yeterli mühimmata sahip havan desteğini ve Switchblade gibi gelişmiş gezinen mühimmatları değerlendirmek daha gerçekçi

---

Beklentileri yüksek FPV dronlar ve nadir başarı sahneleri

• FPV dronlar, dört pervaneye sahip küçük insansız hava araçlarıdır; operatör dronun ön kamerasından gelen görüntüyü VR gözlükle izleyerek aracı kontrol eder
• En yaygın FPV saldırı dronları tek kullanımlıktır ve hedefe doğrudan çarparak en fazla 1,5 kg patlayıcıyı infilak ettirme esasına dayanır
• Destekçileri FPV dronları ucuz ve erişilebilir bir taktik hassas vuruş aracı olarak görür
  • Hareketli hedefler, sığınaklar, bodrumlar ve bina içleri gibi erişimi zor hedeflere hızla saldırabileceği beklentisi yüksektir
• Rusya-Ukrayna savaşındaki muharebe kayıplarının %60–70’inin dronlardan kaynaklandığı rakamı sıkça tekrarlanır; ancak bu rakam FPV dronlarla diğer insansız hava sistemlerini ayırmaz
• Sosyal medyadaki etkileyici görüntülerin aksine, hareket halindeki bir tanka isabet ettirmek, zırhlı araç kapağından içeri girmek veya bina içine dalmak gibi saldırılar nadir istisnalar sayılır

Saha istatistiklerinin gösterdiği düşük hedefe ulaşma oranı

• Toplanan operasyon istatistiklerinde FPV sortilerinin %43’ü amaçlanan hedefi doğru şekilde tespit edip vurdu ve patlayıcı da normal biçimde infilak etti
• Üst komutanlığın sorti talep ettiği ancak hava durumu, teknik sorunlar veya elektronik parazit nedeniyle görevin reddedildiği vakalar da dahil edildiğinde başarı oranı %20–30’a düşüyor
• Birçok sorti, yalnızca FPV dronların yapabileceği görevler değil; başka silah sistemleri tarafından başarıyla vurulmuş hedeflere ek darbe indirme rolündeydi
  • Öne çıkan öncü vuruş araçları havanlar ve yeniden kullanılabilir dronlardan atılan mühimmatlardı
  • Yalnızca FPV dronların gerçekleştirebileceği hassas vuruş görevleri tek haneli oranlarda kaldı
• Bir FPV dron sortisinin malzeme maliyeti yaklaşık 500 dolar iken, havan mermileri veya yeniden kullanılabilir dron mühimmatları genellikle 100 doların altında

Rol çakışması ve maliyet verimliliği sorunu

• Komutanlar, FPV dronlar elde bulunan bir kabiliyet olduğu için başka araçlarla da yapılabilecek görevlere FPV dronları sevk edebiliyordu
• Anlık görev icrası açısından bunun kendine göre bir mantığı olsa da FPV dronlar her zaman en ucuz seçenek değil
• Çifte vuruşlarda veya başka silah sistemleriyle yapılabilecek görevlerde FPV dron kullanmak maliyet verimliliğini düşürüyor
• Taktik hassas vuruş kabiliyeti sağlama beklentisinin aksine, pratikte birçok görevde daha ucuz silah sistemleriyle rol çakışması yaşanıyor

Arızalar, pilotaj zorluğu ve çevresel kısıtlar

• FPV dronlar nazlı, güvenilirliği düşük, kullanımı zor ve elektronik parazite karşı savunmasız sistemlerdir
• Gece görüş kabiliyetli FPV dron sayısı azdır ve bu modeller temel modellere göre iki kat pahalıdır
  • Ukrayna kışında günün 14 saati karanlıktır
  • Rüzgâr, yağmur, kar veya sis varsa uçuş mümkün değildir
• Tüm FPV dronların yaklaşık dörtte birinde kalkışı engelleyen teknik arıza bulunur
  • En yaygın sorunlar, kumanda girişini alan radyo alıcısındaki veya görüntüyü operatörün gözlüğüne gönderen video vericisindeki arızalardır
  • Sahada yazılım güncellemesiyle çözülebilen durumlar olsa da onarılamayıp yedek parça için sökülen çok sayıda araç da vardır
• Havalandıktan sonra da bataryanın uçuş sırasında bitmesi yaşanır; sortilerin yaklaşık %10’unda hedef vurulmasına rağmen harp başlığı patlamaz
• FPV dronlar aslında hobi amaçlı akrobasi uçuşu veya yarış için tasarlandığından yüksek manevra kabiliyetine sahip ama dengesizdir
  • Düzgün şekilde havada asılı kalmaları, yavaş uçmaları veya hedefin üzerinde uzun süre beklemeleri zordur
  • Yetkin operatör yetiştirmek aylar alabilir
  • Ukrayna’daki dron operatörlerinin temel kursu yaklaşık 5 hafta sürer; ancak gerçek ustalık için ek saha deneyimi gerekir
• Maliyeti düşürmek için Ukrayna ordusunun kullandığı FPV dronlarda pusula, GPS alıcısı veya ataletsel seyrüsefer sistemi gibi seyrüsefer yardımcıları yoktur
  • GPS, yaygın GPS sinyali karıştırması nedeniyle çoğu zaman kullanılamaz
  • Operatörler yerel arazi bilgisine ve hedefi takip eden seyrüsefer görevlisinin sesli talimatlarına dayanır

Kablosuz bağlantı ve elektronik harbin yarattığı en büyük darboğaz

• FPV dron operasyonlarının en büyük engeli, operatör ile dron arasındaki kablosuz bağlantının istikrarsızlığıdır
• Dron yer hedeflerine yaklaştığında engeller nedeniyle kablosuz bağlantıyı kaybetmek kolaydır; operatör en fazla 10 km uzakta olabilir
• Hedef yüksek bir binanın veya tepenin arkasındaysa görüş hattı kesilir ve saldırının kendisi imkânsız hale gelebilir
• Operatör sinyali kaybetmeden önce dronu yükseltip hedef yönüne çevirerek atalete güvenme yöntemini de kullanabilir; ancak kapı, pencere veya bodrum girişi gibi küçük hedeflerde hassasiyet ciddi biçimde düşer
• FPV dronlar şifrelenmemiş analog radyo sinyalleri kullanır; cephe hattındaki yoğun çatışma bölgelerinde birden fazla dron ekibi az sayıdaki frekans için rekabet eder
  • Frekans koordinasyon prosedürleri gerekir ama bunlar her zaman işlemez
  • Koordinasyon sağlansa bile kalkıştan önce frekansın boşalmasını 30 dakikaya kadar beklemek gerekebilir
  • Aynı kanalda aynı anda iki dron havadaysa birbirlerini bozarak genellikle düşerler
• Dost veya düşman dronlarının paraziti nedeniyle başarısız olan görevlerin oranı en az %3 idi
• Her iki taraf da karıştırmayı yaygın biçimde kullanır; dost jammer’lar açıldığında FPV dronlar saatlerce kalkamayabilir
  • Önceden bildirim olmadan dost karıştırmanın devreye girip dronun düşmesine yol açtığı vakaların oranı yaklaşık %3
  • Ukrayna piyadesinin veya tekil araçların taşınabilir jammer’ları da dost dron olup olmadığını kontrol etmeden çalıştırılabilir
• Düşman elektronik harbi sortilerin %31’ini düşürdü
  • Düşman jammer’ı açıksa düşman dronları da uçamaz; bu yüzden iki taraf da aynı ikilemi yaşar
  • Jammer kullanılabilir ve açık durumdayken FPV operasyonları fiilen imkânsız hale gelir

İyileştirme alanları ve fiber optik dronların sınırları

• Bazı sorunlar teknolojinin olgunlaşmasıyla iyileştirilebilir
  • Daha iyi üretim standartları ve kalite kontrol, kalkış yapabilen dron oranını yükseltebilir
  • Daha standart üretim ve ucuz parçalara bağımlılığın azalması güvenilirliği artırabilir
  • Parazite dayanıklı alıcı-vericiler, dijital sinyal aktarımı ve frekans atlama, operatör ile dron arasındaki bağlantıyı iyileştirebilir
  • Arada havada duran ikinci bir drona sinyal güçlendirici aktarıcı taşımak da bağlantı kalitesini artırabilir
  • Operatör eğitim süreçlerinin iyileştirilip standartlaştırılması, ustalık için gereken süreyi kısaltabilir
• Bazı Ukrayna ve Rusya birlikleri, radyo yerine fiber optik kabloyla kontrol edilen dronlar kullanıyor
• Fiber optik dronlar karıştırılamaz, frekans koordinasyonu gerektirmez ve radyo vericisi güç harcamadığı için batarya ömrünü uzatabilir
• Yol kenarına inip saatlerce araç bekleme taktiği de fiber optik yöntemde mümkündür
• Ancak kablo manevra kabiliyetini sınırlar
  • Hat engellere takılırsa kontrol kaybedilebilir
  • Gelinen rotadan geri dönmek veya hedefin etrafında dönmek zordur; kontrol hattı dolanabilir
  • Bazı dron operatörleri fiber optik dron kullanımına aktif biçimde direniyor
• Şu anda 10 km kabloya sahip fiber optik dronlar, benzer menzilli radyo kontrollü modellere göre yaklaşık iki kat pahalı
• Ukrayna’nın fiber optik kablo üretim kapasitesi, radyo kontrollü dronlara kıyasla sınırlı olduğundan kronik bir kıtlık yaşanıyor

NATO için havanlar ve gelişmiş gezinen mühimmat daha gerçekçi

• Mevcut teknoloji seviyesinde NATO ülkelerinin FPV dron kabiliyeti edinip edinmemesi gerektiği sorulursa, radyo kontrollü de olsa fiber optik kontrollü de olsa yanıt çoğunlukla hayıra yakındır
• FPV dron görevlerinin büyük çoğunluğu başka varlıklarla daha ucuz, etkili ve güvenilir şekilde yapılabilir
• FPV dronlar, büyük ölçekli topçu ateşinin yarattığı etkiye yaklaşamaz; topçu daha yüksek güvenilirlik ve menzil sunar
• Dron kullanımını artırmak, dronlara yönelik lojistik sistemin de büyümesini gerektirir; bu da diğer silah sistemleri ve kaynaklarla rekabet eden daha karmaşık ve pahalı bir yük yaratır
• Gelişmiş NATO ordularının FPV dronlardan önce yeterli mühimmata sahip eğitimli havan desteğine ihtiyacı vardır
  • Havanlar kötü hava, karıştırma, frekans yoğunluğu veya karanlıkla engellenmez
  • Eğitimli bir havan ekibi 5 dakika içinde hedefe mühimmat düşürebilir
  • FPV sortisi, en iyi koşullarda bile talepten isabete kadar yaklaşık 15 dakika sürer
  • Havanın atış başına maliyeti FPV drondan düşüktür
  • Gerçek deneyime göre, havan menzili dışındaki bir hedefin FPV ile vurulduğu hatırlanmıyor; topçu menzili dışındaki hedeflere ise hiç saldırılmadı
• Taktik seviyede organik hassas vuruş kabiliyetinin gerçekten gerekli olduğu nadir durumlarda, FPV dronlardan ziyade Switchblade gibi yüksek kaliteli gezinen mühimmatlar daha uygundur
  • Bu silahlar gece-gündüz hassasiyet, kullanım kolaylığı ve elektronik parazite direnç bakımından FPV dronlardan üstündür
  • Fiyatları daha yüksek olsa da maliyetler düşüyor; FPV sortilerinin en fazla onda birinin hassas vuruş olduğu düşünüldüğünde kaliteye yatırım daha meşru hale geliyor