Junior işe alım krizi: yetenek merdiveninin çöküşü
(people-work.io)- Yapay zekayı devreye alan şirketlerde junior işe alımının azalması ve kariyerinin başındaki çalışanlarda işsizliğin artması aynı anda görülüyor; bu da teknoloji sektöründeki yetenek merdiveninin çökmekte olduğunu gösteriyor
- Üniversite ortamında mezunlar ilk işlerini bulmakta zorlanıyor; gerçek anlamda networking ve mentorluk eksikliği başlıca sorunlar arasında gösteriliyor
- Kıdemli mühendislerin mentorluktan kaçınma kültürü ile yapay zekanın junior işlerini otomatikleştirmesi birleşince, iş üstünde öğrenme fırsatları ortadan kalkıyor
- Şirketlerin kısa vadeli kâra odaklı teşvik yapısı, uzun vadeli yetenek yetiştirmeyi engelliyor; önümüzdeki 10-20 yıl içinde nitelikli iş gücü açığı yaşanmasından endişe ediliyor
- Buna göre bireylerin, yapay zekanın ikame edemeyeceği ilişki kurma ve iş birliği becerilerini geliştirmesi gerekiyor; bunun teknoloji sektörünün sürdürülebilirliğini belirleyecek temel unsur olduğu vurgulanıyor
Veriler ve mevcut durum
- Stanford Digital Economy Lab araştırmasına göre yapay zekayı aktif biçimde benimseyen şirketler junior işe alımını %13 azaltıyor
- Harvard araştırmasında ise 22-25 yaş arası kariyerinin başındaki çalışanlarda işsizlik oranının arttığı doğrulandı
- Buna karşılık kıdemli işe alımlar sabit kalıyor ya da artış gösteriyor
- Bu değişim, ailesinin desteği olmadan kendi ayakları üzerinde durmak zorunda olan genç kuşakların kariyer inşasının tamamı üzerinde uzun vadeli etki yaratıyor
Üniversitelerden gelen sesler
- Üniversitelerin resmî istihdam istatistiklerine bu değişim henüz yansımamış olsa da, hem öğrenciler hem de personel krizi sahada hissedildiğini söylüyor
- Öğrenciler ilk işlerini bulmakta zorlandıklarını anlatıyor; çaresizlik ve kaygı duygusu yayılıyor
- Tüm paydaşlar networking'in öneminde hemfikir, ancak etkili uygulama yöntemlerinin ve ölçeklenebilirliğin yetersizliği temel sorun olarak gösteriliyor
- Çeşitli networking uygulamaları ve mentorluk programları bulunsa da, ilişki kurmanın niteliksel zorlukları sürüyor
- Kariyer hizmetleri ekipleri personel yetersizliği yaşıyor; öğrencilerin ise en çok ihtiyacı olan şey yakın dönem deneyime sahip mentorlar
- Temel engel olarak ilişkisel zekâ (relational intelligence) eksikliği işaret ediliyor
Krizin nedeni: çıraklık sisteminin çöküşü
“Ben yönetici değilim, IC'yim” kültürü
- Teknoloji sektörü, yönetici olmadan bireysel katkı sağlayıcı (Individual Contributor) olarak ilerlemeye imkân tanıyan kariyer yolları oluşturdu,
ancak bunun sonucunda kıdemli mühendislerin mentorluktan kaçınması yaygınlaştı - Yeni başlayan mühendisler mentorluk talep edecek deneyime sahip olmadığından, kuşaklar arası teknik aktarım kopuyor
Yapay zekanın ikame ettiği şey: ‘eğitim sahası’
- Yapay zeka, junior işlerini otomatikleştirirken, kıdemli işleri destekleyen bir yönde gelişiyor
- Sonuç olarak yapay zeka tüm çalışanların yerini almıyor; bunun yerine çıraklık merdivenini ortadan kaldırıyor
- Pratik çalışma, pair programming ve code review gibi süreçlerde örtük bilginin aktarılma fırsatları kayboluyor
- Bu da bir ‘kayıp kuşak (missing generation)’ oluşma riski yaratıyor
Gelecekteki dengesizlik
- Bugünün kıdemli mühendisleri 10-20 yıl içinde emekli olduğunda, karmaşık sistemler tasarlayacak yeni nesil insan kaynağının yetersiz kalması bekleniyor
- Şirketler, yapay zekanın insan muhakemesinin yerini tamamen alacağı yönündeki iyimser varsayıma dayanıyor
- Bu varsayım yanlış çıkarsa, nitelikli iş gücü hattının çökmesi mümkün
Teşvik yapısındaki sorun
- Kısa vadeli performansa odaklı şirket yapısı, uzun vadeli yetenek yetiştirmeyi zayıflatıyor
- Ortalama görev süresinin 2 yıl düzeyinde olduğu esnek iş gücü yapısı nedeniyle junior çalışanlara yatırım yapma motivasyonu ortadan kalkıyor
- Sonuç olarak
Yapay zeka juniorların yerini alıyorKıdemliler mentorluktan kaçıyorŞirketler kısa vadeli sonuçları önceliklendiriyor- → yalnızca bireysel çabayla çözülemeyecek yapısal bir sorun ortaya çıkıyor
Bireyin kontrol edebileceği alan: ilişki becerilerini güçlendirmek
- Yapay zekanın otomatikleştiremeyeceği insan merkezli beceriler (etki yaratma, iş birliği, ilişki kurma) geliştirilmelidir
- Uygulama yöntemleri
- 10-30 kişilik çekirdek ağı belirleyin: rehber, hizalayıcı, partner ve ağ olmak üzere dört türe ayırın
- Her ilişkiyi bilinçli biçimde yönetin ve karşılıklı fayda sağlayan yollar arayın
- Sonuçları kaydedin ve öz değerlendirme yaparak ilişkilerin niteliğini gözden geçirin
- Öğrencilik yıllarından itibaren pratik yapın; böylece hata riskinin daha düşük olduğu bir ortamda ilişki becerileri içselleştirilebilir
- Bu tür ilişkisel zekâ, mezuniyet sonrası daha hızlı onboarding ve ekibe katkı sağlar
İlişkisel zekânın önemi
- Kıdemli mühendis rolü özünde bir liderlik görevidir ve ilişki becerileri temel yetkinliklerdendir
- Karmaşık insan sistemlerini anlayıp koordine etme becerisi, teknoloji sektörünün temel rekabet avantajlarından biri hâline geliyor
- İlişkisel zekâ öğrencilik döneminden itibaren geliştirilirse, mezuniyet sonrasında ağ temelli işe giriş ve büyüme mümkün olur
- Bunun için psikolojik güvenlik, örüntü tanıma ve bilinçli pratik gerekir
Sonuç: bundan sonra yön ne olmalı?
- Çıraklık modelinin çöküşü ve yapay zeka kaynaklı hızlanma, şirket teşviklerindeki bozulma ve yetenek hattındaki kriz artık bir gerçek
- Ancak bireyler, kıdemliler ve üniversiteler ilişkisel zekâyı merkeze alarak buna karşılık verebilir
- Öğrenciler ve kariyerinin başındakiler 10-20 temel ilişkiyi belirleyip yönetmeli
- Kıdemliler ve yöneticiler mentorluk yoluyla tüm ekibin kapasitesini güçlendirmeli
- Üniversiteler yapay zeka ile ilgili bölümlerde ilişkisel zekâ eğitimini zorunlu hâle getirmeli
- İnsani ilişki becerileri artık bir tercih değil, zorunluluk; teknoloji ve iş dünyasına insanlığı geri kazandıran temel unsur olarak öne çıkıyor
6 yorum
10 yıl sonra artık 10 yıllık deneyime sahip kimse kalmadığında toplumun nasıl olacağını merak ediyorum.
Hacker News görüşü
Eskiden junior mühendislerin gelişebileceği bir eğitim alanı vardı
Ama artık yapay zeka bu işleri otomatikleştirdikçe, fiilen çıraklık sistemi ortadan kalkıyor
Geçmişte insanlar kolay ya da angarya işleri üstlenerek deneyim kazanıyordu, şimdi bu işler yapay zeka tarafından halledildiği için yeni mezunları işe alma gerekçesi azalıyor
Bu değişimin etkileri muhtemelen ancak birkaç yıl sonra tam olarak ortaya çıkacak. Ara kademe çalışanlar ortadan kaybolursa, şirket içinde yetişecek yetenek de kalmayacak
Eskiden hatalı kod birlikte düzeltilir ve bu süreçte öğrenilirdi, şimdi ise geri bildirim tekrar LLM'e veriliyor ve mentorluk çöküyor
Öğrenme isteği güçlü olan juniorlar hâlâ değerli, ama insana “Ben doğrudan yapay zekayı kullanırım daha iyi” diye düşündürüyor
Sonuçta bizim nesil idare eder belki ama bir sonraki nesil için giriş kapısının kapandığı hissi var
Son birkaç yılda çok fazla insan yazılımcılığa yöneldi ve bunların içinde bu işe yatkın olmayanlar da vardı
Şimdi yapay zeka taban çizgisini belirlerken, gerçekten teknolojiye ilgi duyanlar ayakta kalacak
Ölçek küçülecek ama yapay zeka tekrar eden işleri üstlendiği için verimlilik artacak
Ortalama kıdem süresi yaklaşık 2 yıl olunca, şirket açısından yetiştirsen de yakında ayrılacak birine yatırım yapmak zorlaşıyor
Otomasyon yüzünden giriş seviyesi personele ihtiyaç kalmadı, yalnızca ustalar kaldı ve sektör yaşlandı
Sonunda yeni başlayan hattı tamamen koptu
Sonuçta piyasada ekonomik değer üretebilen kişiye yönelik çıta sürekli yükseliyor
Büyük şirketlerle çalışanlar arasındaki toplumsal sözleşme zaten bozulmuş durumda
Şirketler sadece çeyreklik sonuçlara odaklanıyor, çalışanlara yönelik uzun vadeli yatırım ortadan kalktı
Arkadaşlarımın çalıştığı Fortune 50 şirketleri tarihlerinin en yüksek kârlarını açıklarken aynı anda departmanları büyük ölçekte tasfiye ediyor
Böyle bir ortamda çalışanların alaycı ve bezgin hale gelmesi gayet doğal
Eskiden şirket iyi giderse çalışan da iyi olur diye bir inanç vardı, şimdi bu tamamen çöktü
Bu, sadece yazılım sektörünün patlayıcı büyüme döneminde mümkün olan bir göz yanılmasıydı
Sektör artık olgunlaşma evresine girerken, diğer teknik mesleklerde olduğu gibi rekabetin sert olduğu bir ortama dönüşüyor
Kısa vadeli sonuçlar iyi geldiği anda bir ömür yetecek para kazanılabildiği için, uzun vadeli yatırım yapma motivasyonu kalmıyor
Sonuçta yönetimi kısa vadeciliğe iten bir teşvik yapısı oluşuyor
Genç kuşakların teslimiyeti belirgin ama toplum sadece kısa vadeli göstergelere baktığı için kimse umursamıyor
Ben de alaycı oldum ama artık hedefimi kendi hayatta kalışıma odaklı hale getirdim
Kısa süreli sözleşmeler ve kişisel projelerle gelirimi çeşitlendirmeye çalışıyorum
Sonunda bu gerçeklik sendikalaşma hareketlerine dönüşüyor
Bugünkü junior işe alım krizinin nedeni yapay zeka değil, aşırıya kaçmış işe alım süreçleri bence
Eskiden potansiyele bakılırdı, şimdi ise yeni başlayanlardan bile eksiksiz hazır beceri bekleniyor
Genç bir aday yarım yıl boyunca tüm istatistik ve olasılık sorularını çalışmasına rağmen elendi
Artık ilk işi alabilmek için o işi zaten kusursuz yapabilecek düzeyde olmak gerekiyor
Böyle bir toplum gerçekten sağlıklı mı, emin değilim. Keşfetme özgürlüğü yok oluyor
Prestijli üniversite öğrencileri işe alım bilgilerini ve hazırlık yöntemlerini paylaşıyor, diğer okullar ise buna erişmekte bile zorlanıyor
Sonuçta yetenekten çok ağ etkisi belirleyici hale geliyor
Şirket büyümesine katkı sunmuş kişilerden bile 4 saatlik onsite coding testi isteniyor
Herkesin görebildiği repolara bile doğru düzgün bakılmıyor
Oysa doktorlar bile çıraklık benzeri bir süreçten geçiyor; sonraki kuşağı yetiştirmeyen sektör eninde sonunda kendi kendini çökertir
Belirli okullara girmek uzun zamandır bir “altın bilet” haline gelmiş durumda
Küçük şirketler ise daha insani işe alım yöntemlerini koruyor
Yapay zekanın işe alımdaki yavaşlamanın nedeni olduğu iddiasına katılmıyorum
ChatGPT'nin işte gerçekten kullanılabilir hale gelmesi 2024 sonrasına denk geliyor
Ama junior işe alımındaki yavaşlama zaten 2022'de başlamıştı
Bu yüzden asıl neden yapay zekadan çok makroekonomik etkenler
Seniorlar için de durum zor; bu, birçok etkenin birikmiş sonucu
2021'de önemsiz projelere bile ekip ayrılırken, 2022 sonuna gelindiğinde işten çıkarmalar ve işe alım dondurmaları başladı
Yapay zekanın asıl dalgası 2026-27'de gelecek
Yapay zekadan da temel sorun, yetenek değerinin çok hızlı artan eğrisi
Yeni mezun biri işe alınsa bile 2-3 yıl sonra piyasa değeri iki katına çıkıyor
Çoğu şirket bu hızla baş edemediği için sonunda “başkasına yatırım yapmış oluyoruz” sonucuna varıyor
Bu yüzden junior işe alımından kaçınıyorlar
İlk birkaç ayda üretkenlikleri hatta negatif olabiliyor ama maaşlar buna göre şekillenmiyor
Üstelik biraz gelişir gelişmez iş değiştiriyorlar; şirket açısından bu zarar anlamına geliyor
Sonuçta eğitimin ROI'si çok düşük kalıyor
Ama bu tür örnekler nadir, çoğu kişi hak ettiği karşılığı zamanında alamıyor
Üniversiteler güncel teknolojileri öğretiyor olsaydı, yeni mezunlarla gerçek iş arasındaki uçurum bu kadar büyük olmazdı
Artık şirketler “yetenekli insanları toplayıp sorun çözelim” anlayışıyla değil,
“makine çalışıyor, o halde işletme maliyetini en aza indirelim” mantığıyla hareket ediyor
İnsan dikkatinin ve yaratıcılığının değer ürettiği dönemden,
artık mevcut yapıyı ve gelir akışını korumaya odaklı muhafazakâr organizasyonlara dönüşüldü
İyimserlik ise bireyin sırtına yükleniyor
Sorun bu elitist tutum
Juniorları küçümseyen ve öğretmeyi aklından bile geçirmeyen kültür, sektörü hasta ediyor
Elbette yetersiz kişiler var, ama fırsat verilirse harika yeteneklere dönüşebilecek insanlar da var
Mentorluktan yoksun bir sektör sonunda kendini izole ediyor
Aslında seniorların nitelik kaybı 10 yıl önce başladı
Mentorluk da liderlik de kayboldu; bootcamp çıkışlı insanların hızla artmasıyla standartlar bulanıklaştı
Unvan enflasyonu yüzünden “senior” kelimesi anlamını yitirdi
Artık juniorlara rehberlik edebilecek gerçek senior neredeyse kalmadı
Çözüm networking değil, mühendisliğin gerçek anlamda profesyonelleşmesi — resmi eğitim, yeterlilikler, çıraklık ve başarı ölçütleri gerekli
Bootcamp sonrası sahaya yayılan insanlar kod kalitesini düşürdü,
ben bile ortada yangın söndürmek zorunda kaldım
Sektörün gerçekten değişmesi için standartlaştırılmış bir yeterlilik sistemi gerekli
ABD'deki büyük şirketler zaten denizaşırı outsourcing'e dayanıyor
Gerçek değişim isteniyorsa kolektif eylem ya da yeni iş modelleri gerekiyor
Sonuçta bu da yapısal bir sorun
Yazıda sunulan veriler için zaman aralığı fazla kısa
5 ya da 10 yıllık dönemler ekonomik döngüyü yansıtmak için yeterli değil
Bu, yapay zekanın etkisinden çok klasik bir 10 yıllık ekonomik döngü gibi görünüyor
Aslında yeni mezunların iş bulmakta zorlanması hep vardı; belki de bugün o kadar da farklı değil
Eskiden tek bir referansla görüşme şansı yakalanabiliyordu, şimdi ise otomatik filtreleme sistemleri engel oluyor
Yüzlerce başvuru yapılsa bile geri bildirim alınamayan yalıtılmış bir deneyime dönüşüyor
Küresel işe alımın hâlâ canlı olması, belki de sadece kriterlerin daha da sertleştiğini gösteriyor
Asıl sorulması gereken soru şu: “Üniversiteler neden 4 yılda yetkin programcı yetiştiremiyor?”
Dört yıl, tamamen acemi birinin orta seviye geliştiriciye dönüşmesi için yeterli bir süre ama üniversiteler bunu boşa harcıyor
Hatta bazen özel öğretmen tutup kendi kendine öğrenmek daha verimli gibi görünüyor
Bugün bile Leetcode mülakatları dışında pek işe yaramıyor
Sonuçta hem eğitimin kalitesi hem de bireysel motivasyon sorunlu
Dad, how do I? adında bir YouTube kanalı var. Babası olmayan çocuklara çeşitli şeyleri öğreten bir kanal (ör. nasıl tıraş olunur, kravat nasıl bağlanır); programlama için de böyle bir kanal olsa nasıl olurdu diye düşündürüyor.
Güzel bir kanal tanıttığınız için teşekkürler :)
benim için zevktir
Artık bunun şirketlerin ya da kıdemli çalışanların çaba göstermesini aşan bir durum haline geldiğini ve yasa çıkarılması gereken bir noktaya doğru gittiğimizi düşünüyorum.