1900 Paris’inde hareketli bir kaldırım vardı ve Thomas Edison’ın kamerası onu görüntüledi
(openculture.com)- 1900 Paris Evrensel Sergisi’nde, dönemine göre yenilikçi olan hareketli kaldırım (trottoir roulant) kurulmuş ve ziyaretçilerin büyük ilgisini çekmişti
- Thomas Edison, yapımcı James Henry White’ı sergiye göndererek çekimleri ona emanet etti; White, yeni bir pan yapan tripod kullanarak 16’dan fazla film çekti
- O dönemde kaldırım, üç yükseltilmiş platformdan oluşuyordu; bunlar sırasıyla sabit, orta hızda ve saatte yaklaşık 6 mil hızla hareket ediyor, ziyaretçilerin sergi alanında hızlı ve kolay biçimde dolaşmasını sağlıyordu
- Mühendisler buna “sonsuz zemin (endless floor)” adını veriyordu ve ahşap yapı, meydanın çevresinde durmaksızın dolaşan bir düzenek olarak tasvir ediliyordu
- Bu teknoloji daha sonra havaalanı ve metro yürüyen yollarına evrildi; bugün de yürümesi biraz uzun kalan mesafelerde kullanışlı bir ulaşım aracı olarak değerlendiriliyor
Paris Evrensel Sergisi’nin hareketli kaldırımı
-
1900 Paris Sergisi’nde, o dönemde dünya çapında ender görülen mekanik bir hareketli kaldırım kurulmuş ve büyük yankı uyandırmıştı
- Bu düzenek üç yükseltilmiş platformdan oluşuyordu; ilki sabit, ikincisi orta hızda, üçüncüsü ise saatte yaklaşık 6 mil hızla ilerliyordu
- Ziyaretçiler bunun sayesinde sergi alanını hızlı ve rahat biçimde gezebiliyor, çoğu ilk kez karşılaştığı bu ulaşım aracını kullanmakta acemilik çektiği için eğlenceli buluyordu
-
New York Observer muhabiri bunu “yeni bir ulaşım biçimi” olarak tanımlıyor ve “bu aygıtla sergi alanı hızlı ve kolay şekilde dolaşılabilir” diye yazıyordu
Thomas Edison ve James Henry White’ın çekimleri
- Thomas Edison, yapımcı James Henry White’ı Paris Sergisi’ne göndererek alanı filme aldırdı
- White, yeni bir pan başlıklı tripod kullanarak önceye göre daha serbest ve akıcı kamera hareketleri elde etti
- Görüntülerde çocukların aniden kadraja girmesi ya da bir adamın kameraya doğru şapkasını çıkarması gibi sahneler yer alıyor; bunlar dönemin merakını ve heyecanını yansıtıyor
- White en az 16 film çekti ve bunların bir kısmı bugün hâlâ görüntü olarak korunuyor
Teknik yapı ve tasvirler
- Mühendisler bu düzeneğe “sonsuz zemin (endless floor)” diyordu; bu sistem, yerden 30 fit yüksekte, meydanın dört kenarı boyunca kesintisiz dönen ahşap bir yapı olarak anlatılıyordu
- Paris Exposition Reproduced From the Official Photographs adlı kitapta bu, “tren gibi belirli zamanlarda varan ve ayrılan, birbirinden ayrılmış bir yapı” olarak betimleniyor
- Biçimi, “kendi kuyruğunu ısıran ahşap bir yılan” benzetmesiyle anlatılıyor
Önceki denemelerle karşılaştırma
- Hareketli kaldırım fikri, Paris’ten önce de vardı
- 1871’de Alfred Speer, New York kentindeki yaya ulaşımını dönüştürmeyi amaçlayan bir sistem için patent aldı
- Fiilen ilk kurulum ise 1893 Chicago Columbian Exposition’da yapıldı; kullanım ücreti 5 sentti, ancak sistem sık sık arızalanıyor ve güvenilir bulunmuyordu
- Buna karşılık Paris’teki sistem, daha istikrarlı ve daha etkileyici bir gösterim olarak değerlendirildi
Günümüzdeki anlamı ve değerlendirmesi
- Treehugger’dan Lloyd Alter, “yürümek için uzak ama başka bir ulaşım aracı kullanmayı gerektirecek kadar da değil mesafelerde, yürüyen yollar faydalıdır” diyor
- Ona göre ulaşım araçları yalnızca bir yerden bir yere gitmeyi değil, aynı zamanda keyif veren bir deneyim sunmalı
- Parisliler 1889 Sergisi için inşa edilen Eyfel Kulesi’ni korudu, ancak bu hareketli kaldırımın korunamamış olması üzücü bulunuyor
- Bazıları bunu “hareketli bir High Line” diye anıyor ve ulaşım ile eğlenceyi birleştiren bir biçim olarak hatırlıyor
İlgili materyaller
- Paleofuture’da döneme ait elle renklendirilmiş fotoğraflar ve resmî fotoğraf albümünden görseller yer alıyor
- YouTube videolarında, Paris ve Chicago’daki erken dönem hareketli kaldırımlar birlikte görülebiliyor
- Asıl metin, Open Culture’ın şehir ve kültür odaklı içerik serisinin bir parçası olarak 19. yüzyıl sonu Paris’teki teknolojik deneylere ışık tutuyor
1 yorum
Hacker News yorumları
Heinlein'ın bu kavramı bilip hayal gücünü onunla genişletmiş olabileceğini düşünüyorum
"The Roads Must Roll" (1940) adlı kısa öyküsünde, “ulusun atardamarları” olarak adlandırılan dev hareketli yollar yer alıyor
Bu yollar, farklı hız şeritlerinden oluşuyor; dıştakiler yavaş, merkeze doğru gidildikçe hız saatte 100 mile kadar çıkıyor
Metnin tamamı buradan okunabilir
Tek bir şeridin zaman içinde hızlanıp yavaşlaması daha ilginç olurdu. İmkansız gibi görünüyor ama bunun için aklıma birkaç uygulama fikri geliyor
Onun yerine, orada geçen şarkı sözlerine bir melodi uydurup kaydetmiştim; o melodi hâlâ aklımda dönüp duruyor. Bu yüzden hikâyeyi yeniden bulduğuma sevindim
İç ve dış kısımlar ayrı hareket ettiği için ilk başta çok kafa karıştırıcıydı, ama görevliler iyi yönlendirdi ve güvenli şekilde binebildik
Hollywood sürümünde ise (2024 itibarıyla) bu sistem yok gibi görünüyor
Antik bir teknisyenin “ortaya doğru gittikçe hızlanan yolları” anlayamayınca delirecek gibi olduğuna dair tasvir özellikle akılda kalıcıydı
Videonun alt kısmında kameranın farkında olup yaramazlık yapan çocuk çok tatlıydı
Uzun yıllar fotoğraf ve video işleri yaptım; böyle çocukları sık sık gördüm. Yetişkinler de benzer davranıyor ama çok daha kontrollü biçimde
Bu çocuk kameranın ne olduğunu, hangi yöne çekim yaptığını biliyordu ve arkasında bir iz bırakmak istiyordu
Eski filmlerdeki çocuklara her baktığımda, onların çoktan zamanın içinde kaybolmuş olduklarını düşünmek tuhaf bir hüzün veriyor
Hareketli yürüyüş yollarının enerji verimliliğini merak ediyorum
Kişi-mil başına bakınca verimsiz gibi geliyor, ama belki de öyle değildir diye umuyorum
Eğer hız sorunu çözülebilirse, metro yerine hareketli yürüyüş yollarının kullanıldığı bir dünya bile mümkün olabilir
Vikipedi'deki "Rue de l'Avenir" maddesi ilginç
Geleceğin şehir caddesi kavramını ele alıyor
Bu video bana Asimov'un dünyasını hatırlatıyor
Tüm hareketin mekanikleştiği bir toplum verimli olabilir, ama insani duygulardan yoksun bir boşluk hissi de taşıyor
Asimov, Dünya'daki hareketli yürüyüş yolu ağını çok ayrıntılı biçimde anlatmıştı
Birden fazla farklı hız bandı yan yana uzanıyor ve insanlar varacakları yere göre giderek daha hızlı olanlara geçiyor ya da daha yavaş olanlara dönüyordu
Gerçek hayatta da mümkün olabilecek kadar ince düşünülmüş bir hayal gücü etkileyiciydi
Hong Kong'daki Central–Mid-Levels Escalator, gerçekten de şehir içi ulaşımın önemli bir omurgası
Sabah saatlerinde aşağı yönde, diğer zamanlarda yukarı yönde çalışıyor; bu sistem sayesinde eskiden erişimi zor olan bölgeler canlandı
Londra'da 1906'da bir spiral yürüyen merdiven vardı, ama ne yazık ki ondan kalma bir video kaydı yok
İlgili materyaller London Transport Museum blogunda görülebilir
Eğer bu sessiz bir video değilse, muhtemelen “mind the gap!” anonsu duyulurdu
2000'lerin ortasında Paris'teki Montparnasse İstasyonu'nda hızlanan bir hareketli yürüyüş yolu denemesi yapılmıştı
Sistem 3 km/s'den 9 km/s'ye kadar hızlanıyordu ve hedef 11 km/s idi
Ancak güvenlik sorunları ve rahatsızlık nedeniyle başarısız oldu; 15 yıl önce söküldü. Bugün yalnızca yavaş yürüyüş yolu kaldı
Fotoğraf için bakılabilir