- iPhone’un karmaşık kullanıcı deneyimi, yaşlılar için büyük bir yük haline geliyor
- Touch ID, Face ID, Siri gibi çeşitli özellikler, faydadan çok kafa karışıklığına ve hatalara yol açabiliyor
- Uygulama sayısının fazlalığı ve basit telefon işlevinin kolay görünmemesi, kullanımda zorluk hissettiriyor
- Assistive Access gibi erişilebilirlik özellikleri, ilk kurulumda doğrudan sunulmadığı için rahatsızlık yaratıyor
- Apple’ın yaşlılara özel bir mod ya da fiziksel düğmeler gibi daha kolay bir kullanım ortamını düşünmesi gerektiği vurgulanıyor
iPhone’un karmaşıklığına dair sorunun fark edilmesi
- Apple’ın, yaşlılar için iPhone deneyimini daha da sadeleştirmesi gerekiyor
- Erişilebilirlik modları mevcut olsa da, ayar süreci çok karmaşık olduğu için ilk kez kullananlar veya yaşlılar açısından yük oluşturuyor
- Cihazın ilk kurulumu baştan itibaren uzun sürüyor ve bu süreç motivasyonu düşürüyor
Kilit açma ve kimlik doğrulama sistemlerinin zorlukları
- Hesap oluşturma ve kilit açma (parola girme) sürecinde birçok yaşlı kafa karışıklığı yaşıyor
- Doğum günü gibi iyi bildikleri sayıları bile hatırlayamadıkları durumlar oluyor
- Touch ID ve Face ID daha da karmaşık hissediliyor; sık hata verdiği için rahatsız edici bulunuyor
- Siri ile Touch ID etkileşiminde beklenmedik sorunlar sıkça ortaya çıkıyor
- Home düğmesi kaydırmaları gibi jestler, ekran davranışında beklenmedik değişikliklere yol açarak kafa karışıklığını artırıyor
Varsayılan uygulamalar ve arayüz sorunları
- Uygulama sayısı çok fazla olduğu için gerekli işlevleri (telefon uygulaması gibi) bulmak zorlaşıyor ve gereksiz bilgi yığını oluşuyor
- Telefon uygulamasında bile arama tuş takımının varsayılan olarak hemen görünmemesi kafa karışıklığı yaratıyor
- Ekrana yanlış dokunma ya da ellerin rahat hareket etmemesi nedeniyle istenmeyen uygulama açılmaları ve karışıklık sık yaşanıyor
Erişilebilirlik özelliklerinin sınırları ve yaşlılara uygun arayüz ihtiyacı
- Assistive Access özelliği var, ancak ilk kurulum sürecinde hemen görünmediği için erişmek zor oluyor
- Cihaz kurulurken yaş soruluyorsa, 65 yaş üstü ya da kıdemli modu gibi yaşlı dostu bir arayüz sunulması gerektiği belirtiliyor
- Yaşlıların parola, hesap, karmaşık bilgiler gibi şeylere ihtiyacı yok
- iPhone’daki “sahte” Home düğmesinin gerçek bir düğme olmaması, dokunsal olarak ayırt etmeyi zorlaştırıyor
Geleneksel cep telefonları ile akıllı telefonların karşılaştırılması ve alternatif önerileri
- Daha önce kullanılan Nokia gibi özellikli telefonlarda bile kilit açmanın zor olduğu görülüyor
- Kilit açma işlevi kapatıldığında, yanlışlıkla acil çağrı numarası 999’u arama durumu yaşanabiliyor
- Mevcut akıllı telefon arayüzleri yaşlılara uygun değil; kapaklı telefon tarzındaki sade kullanım deneyiminin daha faydalı olduğu düşünülüyor
- Eski kapaklı telefonlar da çoğu zaman fazla özellik içerdiği için yeterince sade olmayabiliyor
Sonuç ve öneriler
- iPhone’u gerçekten sade hale getirmenin çok zor olduğu yönünde bir ders çıkarılıyor
- Apple’ın menü yapısını en aza indiren, sezgisel ve fiziksel geri bildirime sahip bir arayüz üzerine düşünmesi gerekiyor
- Yaşlılar için sadeleştirilmiş mod, fiziksel düğmelerin geri getirilmesi gibi kıdemli kullanıcı odaklı erişilebilirliğin güçlendirilmesi talep ediliyor
1 yorum
Hacker News yorumu
iPhone ve macOS bir zamanlar sadeliğin simgesiydi, ama artık yeni cihaz kurulum süreci darmadağın. Aynı kimlik ve şifreyi defalarca girmek gerekiyor, bazen de farklı hesap bilgileri isteniyor. Çeşitli bildirimler, alakasız özellik önerileri ve anlaşılmaz arayüz tercihleri yüzünden ortam kafa karıştırıcı ve kullanıcı dostu değil. Otoriter tarzda liderler ortadan kalkıp herkes sadece üç aylık KPI'lara bakınca sonuç böyle oluyor
Evimizde Mac kullanan yaşlı akrabalar var; bilgisayarı uzun süre sonra açtıklarında Apple ID giriş uyarıları delicesine tekrar tekrar çıkıyor. Bazen 10'dan fazla uyarı geliyor ve Ayarlar uygulaması takılıp kalıyor. Normalde sabırlı biriyim ama o küçük pencereyi görünce ben bile aşırı sinir oluyorum
20 yılı aşkın süredir Mac kullanıyorum, ondan önce de Linux ve FreeBSD kullanıcısıydım. System Preferences'tan System Settings'e geçiş en kötü değişiklikti. Eskiden işlevlere göre özelleştirilmiş pencereler vardı ve ileri düzey kullanıcılar için gizli seçenekler de bulunurdu. Şimdiyse sadece basit bir liste var; hepsi tamamen farklı olsa da her şey aynı göründüğü için istediğini bulmak çok zorlaştı. Bunun SwiftUI geçişinin sonucu olduğunu düşünüyorum; hatta Scott Forstall'ın Maps kararı bile bu Settings karmaşasının yanında hiçbir şey kalır
Tüm gesture kontrollerini bilmek fiilen imkansız. Apple, kullanıcıların yıllar içinde değişimlere ayak uydurarak öğrendiğini varsayıyor, ama böyle olmayan biri neyi nasıl öğrenebileceğini ya da nasıl özelleştireceğini bile bilmiyor. Her uygulama farklı davranıyor ve gesture ile neler yapılabildiği hiç net değil
Uzun yıllardır yazılım mühendisi olarak çalışıyorum; birkaç ay önce iPhone geliştirmeyi merak edip bir Mac ve iPhone aldım, gerçekten insanı küfrettiriyor. Özellikle yeni İsveçli kullanıcılar için formlar berbattı; hesap oluşturma ile cihazı gerçekten kullanabilme anı arasında senkronizasyon sorunları vardı ama hata mesajları bunu hiç açıklamıyordu. Ertesi gün sorun yokmuş gibi çalıştı. Destek sohbetinde gerçek bir temsilciye bağlanmak ferahlatıcıydı ama sorunu çözemediler; onboarding deneyimini asla tavsiye etmem. Mümkünse bir daha Mac almayı düşünmüyorum
Ailede BT'den anlayan üç kişi bir araya gelip annemin abone olduğu bir uygulamaya neden giriş yapamadığını çözdük. Apple ile Giriş Yap kullanılırken her seferinde "E-postamı Gizle" seçildiği için her defasında yeni, rastgele bir e-posta ile kaydolmuş. Uygulama satın alımlarını paylaşmak da oldukça karmaşık. Bazı uygulamalar paylaşılabiliyor, bazıları için ek ödeme gerekiyor. Kimin neyi ödediği ve neden her cihazda görünmediği belirsiz
Bu yazının yazarı "erişilebilirlik modu var ama ayarlaması uzun sürüyor ve özelleştirmesi zor" demişti, ama aslında "Assistive Access" modu gerçekten çok basit. Karmaşık özelliklerin çoğunu kaldırıyor ve kalanları büyük, net düğmelere dönüştürüyor. Çalıştırması kolay ve özellikle yaşlılar ya da bilişsel engeli olanlar için ideal. Kesinlikle tavsiye ederim (Assistive Access kılavuzu)
Yılın başında babama podcast ve YouTube için kullanacağı bir iPad kurdum ama Assistive Access modunda ekran döndürmeyi kapatmanın hiçbir yolu yok. Normal modda kapatsan da uygulanmıyor. Apple Support'u da aradım ama sonuçta bir çözüm yoktu. Simgeler sürekli dönüyor, yatarken video izlemek zorlaşıyor ve sonunda cihazı kullanmamaya başladı
OP bunu gerçekten denemiş ama ilk kurulum ekranında neden "yaşlı modu" gibi bir seçenek olmadığını sorgulamış
Apple'ın ana uygulamaları daha erişilebilir hale getirmek yerine ayrı bir uygulama seti (Assistive Access) oluşturması biraz üzücü. Kullanıcıyı özel bir ortama kapatıyormuş hissi veriyor
Bazı yönleri fazla kısıtlayıcı. Örneğin ebeveynlerim gibi görmesi zayıf olanlar fotoğrafları büyütmek istiyor ama bu modda zoom yapılamıyor
Bjarne Stroustrup'un ünlü sözüne benzer şekilde, modern telefonları kullanmak sadece yaşlılar için değil herkes için zor. "Eskiden bilgisayarımın telefon kadar kolay olmasını isterdim, şimdi ise telefonu da kullanamıyorum"
Bjarne Stroustrup da 74 yaşında, yani gerçekten ileri yaşta. Ama ben daha 40'larımın başındayım ve annemin iPhone'una yardım ederken bile afallıyorum. Ben bir Android kullanıcısıyım
Telefonların sezgisel gelmesinin nedeni çocukluktan itibaren bunun eğitiminin verilmiş olması. İnsanlara telefon kullanmayı öğretmek için gerçekten büyük çaba harcanmıştı. Eski eğitim videosu bağlantısı
Cep telefonu hayatımızdaki en basit makine olmaktan çıkıp aşırı kişiselleştirilmiş ve bağlama duyarlı bir canavara dönüştü. Zil sesini ya da duvar kağıdını değiştirmek için bile kılavuza bakmak gerekiyor
Teknoloji kütüphanecisi olarak çalışıyorum ve her hafta yaklaşık 20 saatimi yaşlılara cihaz kullanımı konusunda yardım etmeye ayırıyorum. Mühendisler ya da tasarımcılar keşke kısa bir süreliğine de olsa bu gerçeği yanımızda görse. iPhone/iPad'de Home düğmesinin kaldırılması açık ara en büyük şikayet. Pek çok kişi, Home düğmesi ya da fiziksel düğmeleri olan Android'e geçti
Android'de de artık varsayılan gesture, bu yüzden eski üç düğmeli gezinmeyi yeniden etkinleştirmem gerekiyor
Fiziksel düğmeleri kaldırıp yerlerine belirsiz gesture'lar koyan günümüz UX trendinden bıktım. El hareketleri zor olan insanlar için de çok güç. Ben de iPhone 7'mi can havliyle elimde tutuyorum. Eşimin en yeni telefonunu kullanmaya çalıştım ama kontrol etmek çok zordu; sürekli sağa sola kaydırdım ve ne yaparsam yapayım istediğim sonuca ulaşamadım. Dokunmatik ekranlar belki en kötü icat değil ama korkunç HCI tasarımlarını çoğalttıkları kesin
<i>The Design of Everyday Things</i> kitabı Apple UX tasarımcılarının zorunlu okuması olmalı. Eskiden böyle kitaplar Apple felsefesinin merkezindeydi, artık değil. Kullanıcı ne yapması gerektiğini bilmiyorsa bu kullanıcının değil tasarımcının hatasıdır. iOS'ta artık gözle fark edilemeyen çok fazla özellik var. Sorunun kaynağı belli; kullanıcı değil
Birine iPhone öğretirken, bildiğin bütün özellikleri anlatman gerektiğini varsayma. Bunun yerine o kişinin ne yapmak istediğini sor ve sadece onu nasıl yapacağını göster. Ayrıca iPhone'u hâlâ parola olmadan kurmak mümkün. Bu, yaşlılar için daha iyi olabilir
Ama güncelleme yüklendikten sonra bir noktada zorla çıkan parola belirleme penceresinden kaçamıyorsun. Ailemizin iPad'inde bu ay bizzat yaşadık. Bir gün durduk yere parola istemeye başladı
Varsayılan güçlü şifreleme biraz korkutucu da olabiliyor. Parolayı unutursan veriler sonsuza kadar kayboluyor. Gerçekten bu düzey güvenliğe ihtiyaç duyanlar çok az; çoğu insan için erişilebilirlik ve kolaylık bunun riskinden daha önemli. (Bununla ilgili çok üzücü bir örneği bizzat yaşadım)
Android'in ekran altı parmak izi okuyucusu çoğu insan için biraz zor; açıyı, baskıyı ve süreyi tutturmak gerekiyor. Aileden bazıları bu yüzden yeniden parolaya döndü ya da tamamen kilitsiz kullanmaya başladı
Bu, PC'lere kıyasla iPhone UX'inin pratikte daha kötü olduğunu kabul etmek gibi geliyor. PC'de gereksiz özellikler varsayılan olarak kurulu gelmez; istersen bulur kullanırsın. iPhone'da ise her şeyi içine doldurmak Apple'ın felsefesi ve kullanıcı buna uyum sağlamaya zorlanıyor. Pazarlama politikaları da bunu daha kötü hale getiriyor
Bu sadece iPhone ya da Apple'a özgü bir sorun değil. Artık her şey karmaşık: Android, Windows, Linux, hepsi aynı. Gençler ve yüksek eğitimli insanlar bile teknik sorunlarla boğuşuyor. Yazar Android öğretseydi de muhtemelen aynı derecede zorlanacaktı. Örneğin bizim doktorun çalıştığı yerde muayenehane NYU Langone'a satıldı; son derece gelişmiş BT sistemlerine rağmen sağlık çalışanlarının çoğu çok zorlanıyor. Hatta bu iş için sürekli sistem personeli bulunduruluyor. Erişilebilirlik; discoverability, usefulness ve affordance boyutlarını da kapsamalı. Terminoloji ve tasarım dili de çok önemli. Bir glossary de şart. Herkes sadece hataları konuşuyor ama iyi tasarlanmış ürün örneklerini daha çok tartışmak daha verimli olurdu. Mesela ben OXO mutfak gereçlerini gerçekten kullanışlı buluyorum
Ben de mühendislik doktorası yaptım, kod yazıyorum, IoT hobim var ama şirketteki son model su arıtıcısını doğru düzgün kullanamadım. Çeşitli düğmelere basıyorsun, beklenmedik ışıklar yanıyor, sonra başka bir düğmeye uzun basman gerekiyor... Hiç sezgisel değildi. Sonunda tüm ekip gelip bana gösterdi de kullanabildim. Aynısı yabancı bir duş sistemi için de geçerliydi
Bizim şirkette de benzer bir şey oluyor. Ürünler giderek karmaşıklaşıyor ve eskiden birkaç düğmeyle halledilen işler, şimdi ancak 10 tıklamayla bulunabilen karmaşık bir arayüze dönüşüyor
Sorun, yazılım dünyasının istikrarı cezalandırıp değişimi ödüllendirmesi. Bir ürün mükemmel çalışsa bile birkaç yıl değişmeden kalırsa "satmıyor/eski kaldı" algısı oluşuyor ve gereksiz değişiklikler tekrarlanıyor. Microsoft Word de buna benzer bir örnek. Bu gidişat muhtemelen sürecek
Panic Playdate'in öğreticisi çok etkileyici; cihaza bir arkadaşına veriyorsun ve kendi kendine kolayca kullanabiliyor. İlk bir iki ay sık kullandım; gelecekte alıp almamak ise kişinin ihtiyacına bağlı
Erişilebilirliğin discoverability, usability ve usefulness'ı birlikte kapsaması gerektiğine katılıyorum. Modern UI/UX'e alışık olmayan insanlar için kendi yöntemleriyle arayüzü özelleştirmeleri gerekip gerekmediğini ve UX sistemlerinin kişiye en uygun arayüzü nasıl önerebileceğini merak ediyorum
Alttan yukarı kaydırırken ekranın yarıya kadar inmesi sürekli başıma geliyor. Bu özelliğin aslında ne olduğunu da, isteyince nasıl açıldığını da hiç anlamadım
Bunun adı "Reachability"; amaç tek başparmakla ekranın üst kısmına ulaşabilmek. Ama yanlışlıkla tetiklenmesi çok kolay (Reachability kılavuzu)
Bu arada Settings > Accessibility > Touch bölümünden kapatılabiliyor
iPhone 6 Plus'ta Home düğmesi varken yanlışlıkla açılması daha zordu. Şimdi ekranın en altından aşağı kaydırınca etkinleşiyor. Settings > Accessibility > Touch > Reachability yolundan kapatılabilir
Sanırım sonunda benim insanları buldum! Bu özelliği hemen şimdi kapatacağım
Amaç, telefonu tek elle kullanırken üst kısma erişebilmek
Babam BT kökenli; emeklilikten sonra AARP'de ders veriyor. iPhone, son zamanlarda da ChatGPT eğitimi verdi ve o kadar ilgi gördü ki daha büyük bir sınıfa taşınmak zorunda kaldılar. Önemli olan insanlara gerçekten kullanacakları özellikleri öğretmek. Örneğin ChatGPT dersinde kod yazdırmaktan değil, tıbbi test sonuçlarını anlamaya yardımcı olmasından söz ediyor. Doktoru beklemeden daha hızlı tedavi alabilmişti. Çoğu insan sadece en temel kullanım yollarını öğrenmek istiyor. Karmaşıklık sorun olduğunda Assistive Access modunu öneriyor (Assistive Access rehberi). Teknik yaklaşımın ötesinde, Apple Store'daki resmi dersleri ya da birebir desteği de aktif olarak öneriyor
ChatGPT dersinde Çin odası düşünce deneyi gibi etik unsurların da mutlaka anlatılması gerektiğini düşünüyorum
ChatGPT ve LLM'lerin risklerinin de ele alınıp alınmadığını merak ediyorum. Yaşlılara eğitim vermek güzel ama yan etkiler konusunda da kaygılar var
Yaş ilerledikçe cilt kuruyor ve dokunmatik ekranlar daha kötü tepki vermeye başlıyor. Zaten karmaşık olan arayüzlere bir de fiziksel zorluk eklenince hayal kırıklığı ikiye katlanıyor. Annemle babamın ekrana bastığı ya da sürüklediği halde bir şeyin olmamasını sık sık görüyorum; her seferinde kendilerini yetersiz hissettiklerini düşünmek içimi acıtıyor. Ebeveynlerimizin kuşağı için son model iPoop Galaxy S yerine bol düğmeli telefonların gerektiği bir dünyaya ihtiyacımız var