- ADHD ilaç tedavisi, intihar davranışı, madde kötüye kullanımı, trafik kazaları ve suç riskinde azalma ile anlamlı biçimde ilişkili
- Klinik verilere dayalı hedef klinik deney öykünmesi yaklaşımı ile İsveç ulusal kayıtlarının birleştirildiği büyük ölçekli bir araştırma yürütüldü
- Kazara yaralanmalar için istatistiksel olarak anlamlı bir azalma etkisi görülmedi
- Etki, daha önce ilgili olayı yaşamış kişilerde ve tekrarlayan olaylarda daha güçlü görüldü
- Uyarıcılar (örn. methylphenidate), uyarıcı olmayan ilaçlara göre daha büyük risk azaltıcı etki gösterdi
Genel Bakış
- Bu araştırma, ADHD (dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu) hastalarında ilaç tedavisinin intihar davranışı, madde kötüye kullanımı, kazara yaralanmalar, trafik kazaları ve suç gibi olumsuz olay ve sonuçların riski üzerindeki etkisini analiz ediyor
- İsveç’in ulusal kayıt verileri (2007~2020) kullanılarak, ADHD tanısını yeni alan hastalar arasında tanıdan sonraki 3 ay içinde ilaç tedavisine başlayan grupla başlamayan grup karşılaştırıldı
- Analize 6~64 yaş aralığında 148.581 hasta dahil edildi (kadın %41,3, medyan yaş 17,4)
Araştırma Tasarımı ve Yöntem
Veri Kaynağı
- İsveç nüfus, hasta, ilaç, ölüm ve suç kayıtları gibi başlıca ulusal veritabanları, hastaların kişisel kimlik numaraları üzerinden birbirine bağlandı
- Tanıdan önce en az 18 ay boyunca ADHD ilaç tedavisi öyküsü olmayan yeni tanılı hastalar dahil edilerek mevcut kullanıcı etkisi dışlandı
Araştırma kohortu ve deney tasarımı
- “Hedef klinik deney öykünmesi çerçevesi” uygulanarak, gerçek klinik uygulamadaki hasta grubu için nedensel çıkarım yapılabilecek bir tasarım kuruldu
- ADHD tanısından sonraki 3 ay içinde ilaç tedavisine başlayan (ve tedaviyi sürdüren) grupla tedaviye başlamayan grup ayrıldı ve 2 yıl boyunca 5 riskin (intihar davranışı, madde kötüye kullanımı vb.) görülme oranları karşılaştırıldı
Başlıca ölçümler ve istatistiksel işlem
- İlk olaylar ile nüks eden (tekrarlayan) olaylar birlikte izlendi; popülasyondaki öncelikli tedavi etkisini değerlendirmek için klonlama, sansürleme ve ters olasılık ağırlıklandırması kullanıldı (klinik deneye benzer yapı)
- Karıştırıcı etkenleri kontrol etmek için yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi, eşlik eden hastalıklar, ruh sağlığı öyküsü ve sağlık hizmeti kullanımı gibi çeşitli temel veriler kullanıldı
Başlıca Bulgular
Başlangıç özellikleri
- Tanıdan sonraki 3 ay içinde ilaç tedavisine başlayanlar %56,7 (84.282 kişi), başlamayanlar %43,3 (64.377 kişi) olarak sınıflandırıldı
- En sık methylphenidate (%88,4) reçete edildi; onu atomoxetine, lisdexamfetamine ve diğerleri izledi
- 2 yıllık takip süresinde 4.502 kişide intihar davranışı, 17.347 kişide madde kötüye kullanımı, 24.065 kişide kazara yaralanma, 4.345 kişide trafik kazası ve 11.248 kişide suç olayı görüldü
ADHD ilaç tedavisi ve ilk olay
- İlaç tedavisi alan grupta intihar davranışı (rate ratio 0.83), madde kötüye kullanımı (0.85), trafik kazası (0.88) ve suç (0.87) görülme oranları, tedavi almayan gruba kıyasla anlamlı düzeyde daha düşüktü
- Kazara yaralanma (0.98) için istatistiksel olarak anlamlı fark yoktu
Nüks eden (tekrarlayan) olay analizi
- Tüm olaylarda ilaç tedavisi grubunda nüks oranı anlamlı biçimde daha düşüktü (intihar davranışı 0.85, madde kötüye kullanımı 0.75, kazara yaralanma 0.96, trafik kazası 0.84, suç 0.75)
- Etki özellikle daha önce ilgili olayı yaşamış hastalarda daha belirgindi
Uyarıcılar ve uyarıcı olmayan ilaçların karşılaştırılması
- Uyarıcılar (methylphenidate vb.), uyarıcı olmayan ilaçlara (atomoxetine, guanfacine vb.) kıyasla tüm olaylarda daha büyük risk azaltıcı etki gösterdi
Alt grup ve duyarlılık analizleri
- Cinsiyet, yaş ve önceki olay öyküsüne göre etki farklılıkları doğrulandı (ör. yetişkinlerde ve kadınlarda suç azalması etkisi daha güçlü göründü)
- Tanı sonrası süre 6 aya uzatıldığında veya birden fazla ilaç arasında geçişe izin verildiğinde de sonuçlar benzer kaldı
Tartışma
Anlamı ve önceki araştırmalarla karşılaştırma
- Bu araştırma, klinik uygulamadaki genel ADHD hasta popülasyonunda ilaç tedavisinin toplumsal ve sağlık açısından olumlu etkilerini gösteriyor
- Etkinin büyüklüğü, geçmişteki hasta içi karşılaştırma çalışmalarına göre bir miktar daha küçük olsa da, tüm hasta grubundaki ortalama etkiyi göstererek klinik deney sonuçlarına daha yakın değerler sunuyor
Klinik çıkarımlar
- İlaç tedavisi, yalnızca tekil vakalardaki riski azaltmakla kalmıyor, aynı zamanda tekrarlayan risklerin birikimli etkisini de azaltıyor
- Özellikle uyarıcıların göreli üstünlüğü ve risk öyküsü olan hastalarda daha yüksek etkinlik, gerçek tedavi seçimi ve klinik karar verme süreçlerinde kullanılabilir
- Uzun dönemli ve gerçek örnekleme dayalı etki analizine kanıt sağlayarak klinik kılavuzlar ve ilaç geri ödeme/listeleme tartışmalarına da katkı sunuyor
Sınırlamalar
- İlaç dışı tedavilere ilişkin bilgi eksikliği, maruziyetin yanlış sınıflandırılması olasılığı, doz değişimlerinin ve ADHD alt tiplerinin doğrulanamaması gibi sınırlamalar mevcut
- Gerçekte rapor edilmeyen ya da sağlık sistemine yansımayan hafif olaylar analiz dışında kalmış olabilir; ayrıca İsveç’teki tanı ve reçeteleme özellikleri diğer ülkelerden farklı olabilir
Sonuç
- Ulusal ölçekte hedef klinik deney öykünmesi araştırmasında, ADHD ilaç tedavisi; intihar davranışı, madde kötüye kullanımı, trafik kazaları ve suçta ilk ortaya çıkış riskinin azalmasıyla anlamlı biçimde ilişkiliydi
- Tekrarlayan olaylar açısından tüm olumsuz sonuç alanlarında anlamlı risk azaltıcı etki doğrulandı
- Uyarıcı reçetelerin göreli üstünlüğü ve geçmiş olay öyküsü olan hastalardaki daha yüksek etki açık biçimde ortaya kondu
- Bulgular, ADHD hastalarında ilaç tedavisine ilişkin tartışmalar ve klinik kararlar için önemli bir kanıt sunuyor
Henüz yorum yok.