- ArchWiki, kapsamlı dokümantasyonu ve yüksek kalitesiyle tanınıyor; Debian da bunu örnek almak için DebConf25'te Arch wiki yönetim ekibini konuşmacı olarak davet etti
- Sunumda SWOT analizi üzerinden güçlü yönler (kapsamlı içerik, güncellik, etki alanı) ve zayıf yönler (karmaşık kurallar, MediaWiki sınırları, katkı bariyerleri) paylaşıldı
- Arch'ın wiki işletim ilkeleri arasında katkı özeti kaydı, atomik düzenlemeler, tartışma sayfaları üzerinden koordinasyon yer alıyor
- Bakım sürecinde şablon ve bot kullanımı, topluluk incelemesine katılım, düzenleme anlaşmazlıklarının önlenmesi vurgulandı
- Debian ise sunumun hemen ardından MediaWiki'ye geçiş, lisans değişikliği, yeni wiki sitesi kurulumu adımlarını başlatarak kapsamlı bir yenileme sürecine girdi
ArchWiki stratejisi ve Debian iş birliğinin arka planı
- Arch Linux projesi, rolling release modeli ile birlikte üst düzey dokümantasyonu sayesinde Linux topluluğunda iyi biliniyor
- Dağıtımdan bağımsız olarak çok sayıda kullanıcı ArchWiki'ye başvuruyor; Debian da kendi dokümantasyon kalitesini yükseltmek amacıyla ArchWiki yönetim ekibinden Jakub Klinkovský ve Vladimir Lavallade'i DebConf25'e davet etti
- Bu sunumun ardından Debian wiki'sinin kapsamlı biçimde yenilenmesi yönünde tartışmalar başladı
ArchWiki genel görünümü ve işletim yapısı
- ArchWiki 2004'te başladı; ilk dönemde PhpWiki üzerinde çalışıyordu ancak kısa süre sonra MediaWiki'ye geçti
- Yaklaşık 2010'dan itibaren bakım ekibi ve çeviri ekibi oluşturuldu; bunlar katkı yönergeleri, belge stili, yapılandırma gibi katkı verenlerin bilmesi gereken kuralları yönetiyor
- Bugün 4.000'den fazla konu sayfası ve tartışma ile yönlendirmeler dahil toplam yaklaşık 30.000 sayfalık bir ölçeğe ulaştı
- 2006'dan bu yana 86.000'den fazla editör 840.000'i aşkın düzenleme yaptı; aylık 2.000'den fazla düzenleme ve yaklaşık 300 aktif katkıcı bulunuyor
ArchWiki'nin güçlü yönleri
- Geniş dokümantasyon kapsamı ve çeşitli konular için kapsayıcı içerik sunması
- Güncel paketleri ve dağıtım durumunu sürekli yansıtan gerçek zamanlı güncellemeler
- Bakım ekibi dışındaki sıradan katkıcıların da yoğun katılım göstermesi; topluluk temelli büyüme
- Arch topluluğunu aşarak tüm Linux kullanıcılarının başvurduğu, yüksek ölçeklenebilirliğe sahip bir kaynak olması
- Kısa ve net belge yapısı sayesinde bilgiye erişimin güçlü olması
Katkı ve içerik yönergeleri
- Üç temel düzenleme ilkesi bulunuyor
- Her değişiklikten sonra düzenleme özeti zorunlu
- Karmaşık değişiklikler atomik ve aşamalı biçimde yapılmalı
- Büyük değişiklikler için önceden tartışma sayfasında bildirim yapılıp görüş toplanmalı
- İçerik tarafında ise
- DRY(Do not repeat yourself) ilkesi zorunlu tutuluyor
- Belgeler basit ama kendi kendine keşfi teşvik eden bir yapıda tutuluyor
- Arch tabanında doğrulanmamış bilgi kabul edilmiyor ve içerik Arch'a uygun biçimde korunuyor
Bakım ve topluluk yönetimi
- Yönetim, inceleme ve sınıflandırmayı destekleyen çeşitli şablonlar ve otomasyon araçları bulunuyor
- İnceleme sürecine herkes katılabiliyor; fiilî denetim ise çoğunlukla ilgili konuya ilgi duyan kullanıcılar tarafından yürütülüyor
- Hata ya da sorunlar anında işaretleme şablonlarıyla gösterilebiliyor
- Şüpheli veya tartışmalı düzenlemelerde çoğunluk görüşü toplanıyor; düzenleme anlaşmazlıklarını önleme önemli görülüyor
- Forum ya da IRC gibi yerlerde yardım istendiğinde kullanıcılar her zaman wiki'ye yönlendiriliyor; gerektiğinde yeni içerik yazmaları da teşvik ediliyor
ArchWiki'nin zayıf yönleri
- Karmaşık söz dizimi (MediaWiki işaretlemesi) ve yönergeler, yeni katkıcılar için giriş bariyeri oluşturuyor
- DRY ilkesi gibi yapısal kurallar, yeni başlayanlar açısından anlaması ve uygulaması zor olabiliyor
- MediaWiki platformunun kendisi Wikipedia merkezli geliştirildiğinden Arch'ın ihtiyaçlarıyla kısmen çatışıyor ve özelleştirme sınırları yaratıyor
- Söz dizimi alışılmadık ve yorumlaması zor olduğu için bakım ve otomasyon açısından kırılganlık yaratıyor
- Popülerlik temelli gönüllü sistem, içerik güncellemelerinde dengesizlik ve bilgi yenilemede tutarsızlık üretiyor
Fırsatlar ve tehdit unsurları
- Topluluk ve Arch türevi dağıtımlarla bağlantılar sayesinde kapsama alanını genişletme fırsatı
- Katkıcılar için wiki-scripts(Python) ve Wiki Monkey(JavaScript) gibi yardımcı araçların kullanımı
- İleride yazım denetimi (lint) veya yapay zeka desteği ekleme olasılığı değerlendiriliyor (ancak doğrulanmamış yapay zeka üretimi içeriğin kaliteyi düşürmesi ve scraper bot sorunları dikkate alınmalı)
- Son dönemde yapay zeka kullanılarak yapılan katkıların yönergelerle uyuşmaması nedeniyle sorunlar ortaya çıktı
- Uzun vadede katkıcı tükenmişliği (burnout) nedeniyle sürekli yeni insan kaynağına ihtiyaç var
Diğer işletim bilgileri ve tartışmalar
- Özel sohbet odası #archlinux-wiki( Libera.Chat) kullanılıyor ve tartışmalar wiki içindeki Talk sayfalarına yönlendiriliyor
- Yönetim ekibi 30-50 kişi ölçeğinde; altyapı ise bulut üzerinde tek bir sanal makine tabanlı
- MediaWiki'nin yeniden seçilip seçilmeyeceği konusunda, eğer eklenti ve API gerekiyorsa MediaWiki; aksi halde Markdown tabanlı çözümler de değerlendiriliyor
- Pandemi döneminde etkinlikte büyük artış, sonrasında ise sürekli düşüş gözlendi; yeni mimari veya türev dağıtımların entegrasyonuyla yeniden ivme ihtimali aranıyor
Debian projesine etkisi
- ArchWiki sunumunun hemen ardından Debian wiki yenileme (Revamp) projesini başlattı
- Mevcut MoinMoin yerine MediaWiki'ye geçme kararı alındı
- Yeni resmî wiki (beta) ile debian-wiki e-posta listesi açıldı
- 24 Temmuz 2025'ten sonra yeni wiki içeriği için lisans CC BY-SA 4.0 olarak değiştirildi
- Eğer iyileştirme ivmesi korunursa Debian wiki'sinin de ArchWiki ayarında bir kaliteye ulaşması bekleniyor
- Bunun sonucunda tüm Linux kullanıcıları için daha ölçeklenebilir ve güvenilir bir açık kaynak bilgi deposunun büyümesini destekleyen olumlu bir döngü oluşabilir
Sonuç
- ArchWiki yaklaşımı, dağıtımdan bağımsız biçimde Linux/açık kaynak topluluklarında iş birliğine dayalı dokümantasyonun iyi bir örneği olarak kabul ediliyor
- Debian ile bu etkileşim, açık kaynak ekosisteminde bilgi ve uzmanlığın yayılması ile standartlaşması eğiliminin simgesel bir örneği oldu
1 yorum
Hacker News yorumu
Arch wiki'nin Linux topluluğundan çıkmış en iyi işlerden biri olduğunu düşünüyorum
Adeta modern ve geliştirilmiş bir TLDP gibi hissettiriyor
Aslında Arch'ı neredeyse hiç kullanmadım ama workstation, sunucu, Yocto tabanlı özel sistemler gibi çok farklı yerlerde Arch wiki çok işime yaradı
Arch wiki farklı yöntemleri geniş biçimde ele aldığı için, hangi araç olursa olsun ilgili bir rehber bulma olasılığınız yüksek
Arch, upstream değişikliklerini çok az yaptığı için açıklamaların çoğu diğer dağıtımlarda da geçerli oluyor
Elbette bazen Debian'a özgü özel durumlar gibi ayrım yapmak gerekiyor ama Linux'a aşinaysanız Arch wiki'nin en iyi dokümantasyon olduğunu sık sık görüyorsunuz
Arch kullanmadan önce de Ubuntu'yla ilgili belirsiz bir durum olduğunda Google'da aratınca hep Arch wiki'de "Ubuntu kullanıcıları bunu şöyle çözebilir" tarzı açıklamalar bulurdum
Bu birkaç kez değil, defalarca oldu
Bunu okuyunca, Gentoo'nun ilk dönemlerinde Gentoo dokümantasyonu hakkında da benzer şeyler söylediğim geldi aklıma
FreeBSD ya da OpenBSD kullandıktan sonra, Linux'taki dokümantasyonun görece ne kadar zayıf olduğunu fark ediyorsunuz
BSD ailesi işletim sistemlerinde komutlar, programlar, system call'lar ve yapılandırma dosyalarının hepsi man sayfalarında ve rehberlerde çok kapsamlı biçimde belgelenmiş oluyor
Özellikle FreeBSD Handbook gerçek bir hazine
İşletim sisteminin giriş eşiği görece daha yüksek ama dokümantasyon bu dezavantajı tamamen telafi ediyor
%80'i aynı olan bir sürü ayrı wiki yapmak yerine, dağıtıma göre ayrıştırılabilen genel amaçlı bir wiki olsa gerçekten harika olurdu
Eskiden Gentoo'nun da müthiş bir wiki'si vardı ama doğru hatırlıyorsam bir disk array arızası yüzünden 10 küsur yıl önce kayboldu
Şimdi herkes Arch wiki'ye baktığına göre, belki de archwiki'yi ortak bir projeye dönüştürmek mantıklı olur diye düşünüyorum
İyi bir wiki yaratmada asıl önemli olan şey eninde sonunda insanlar ve politikalar
Küçük wiki'ler başlangıçta her şeyi kabul ettikleri için harika olabiliyor ama içerik ve güncellik düzeyi sayfadan sayfaya çok tutarsız hale geliyor
Katkı arttıkça editörler yetişememeye başlıyor ve doğrulanmamış bilgi birikerek güven kaybına yol açıyor
Tersine, düzenleme çok katı olursa bilgi eskiyor, daha muhafazakâr hale geliyor ve sıkıcı bir yere dönüşüyor
Sonuçta farklı wiki'lerin farklı yönelimlere sahip olabilmesi aslında bir avantaj
İnsanlar ya da politikalar bir yerde çökerse alternatifler kalıyor
Her şeyi tek bir yerde toplarsanız gönüllülük esaslı olduğu için çok kişi kopup gidecektir
Wikipedia sıra dışı bir başarı örneği; geri kalanların dağınık olması bana daha doğal geliyor
Tekrarlayan birden çok wiki oluşturmak Linux dünyasının hem güçlü yanı hem de zayıflığı
Zaten çeşitli masaüstü ortamları var, yine de yenileri yapılıyor; paket yöneticilerinde olduğu gibi wiki'lerin de çok sayıda olması Linux dünyasında doğal bir durum
Masaüstü ortamı karşılaştırması, Paket yönetim sistemleri listesi, Dağıtım popülerlik sıralaması
Genel amaçlı bir wiki'ye doğal biçimde evrilememesinin nedeni çoğunlukla şu: başta her dağıtım kendi özgün kısımlarını belgeliyor, sonra zamanla daha genel içerikler ekleniyor; ama temelinde proje özelinde dokümantasyon olduğu için paylaşma konusunda isteksiz kalınıyor
Zaman içinde bir wiki başarılı olup yeterince büyürse sessizce fiili standart haline geliyor
25 yıl önce wiki'ler yeni ve özgürdü, bu yüzden içerik paylaşma konusunda daha hevesli bir ortam vardı; zaman geçtikçe herkes kendi yönüne gitti ve paylaşım işi dağıldı
Son dönemde Markdown tabanlı bilgi yönetimi topluluklarında da benzer bir eğilim görüldü ama büyük bir sonuca ulaşmadı
Gerçekte bilgi paylaşımı sanılandan daha zor bir iş
Eskiden bilgisayarlı görü alanında küçük bir wiki vardı ve oldukça kullanışlıydı; 2010 civarında içeriği Wikipedia'ya taşımaya karar verdiler
Sonuç tam da beklendiği gibi oldu
Eski wiki yok oldu, sadece bir kısmı hayatta kaldı ve Wikipedia'da da düzgün şekilde yaşatılamadı
Sonuçta harika bir kaynak kaybedilmiş oldu
Kapsamı fazla geniş wiki'lerde içeriğin ne zaman eskidiğini ya da işe yaramaz hale geldiğini anlamak zor oluyor
Archwiki gibi konusu net biçimde sınırlı olunca eski kullanım biçimleri birikmiyor ve kalite korunabiliyor
Archwiki'nin olgunluğu beni her seferinde etkiliyor
systemd hakkında mükemmel bir makale okuduktan sonra onu sonunda gerçekten anlayabildim
Bir Arch geliştiricisinin dağıtımı neden systemd'ye geçirdiğini anlattığı bağlantıyı görünce bu değişimi kabullenebildim
Linux'a başlarken Fedora ve Ubuntu kullandım ama merak ettiğim her şeyin cevabını hep Arch wiki'de buluyordum
Sonunda ben de doğrudan Arch'a geçtim
O zamanlar sadece arama yapmak yeterdi, Arch wiki hep üst sıralarda çıkardı; son zamanlarda ise arama sonuçlarında Arch wiki'yi görmeyeli çok oldu
Ben de MacBook'uma Linux kurmaya çalıştığımda yeterli bilgiyi sunan tek wiki'nin Arch wiki olduğunu görmüştüm
Bu da Arch'ı bizzat denememin en büyük nedeni oldu
Acaba söz edilen systemd makalesi bu bağlantı mı?
Bundan sonra topluluğa yazı yazmaktan çok wiki düzenlemeye emek vermeyi düşünüyorum
Wiki ve paketler zaten Arch'ın asıl gücü
İyi sonuçlar nihayetinde hep el emeğine dayalı işbirliğinden çıkıyor
Ayrıca bir şeyi silmek ya da değişikliği kabul etmemek de kolay değil ama wiki'nin okunabilirliği için kesinlikle gerekli bir süreç
Arch'ta biriken bilginin NixOS tarafına da iyi aktarılabilmesini isterdim
ArchWiki aylık aktif kullanıcı grafiğine bakınca düşüşün 2013 civarında başlamış gibi göründüğünü fark ettim
Kapanma dönemleri hariç basamaklı bir düşüş grafiği sürüyor
Acaba ne olmuştu?
2012 civarında başlayan systemd geçişi yüzünden çok sayıda sayfanın güncellenmesi gerekiyordu
Sonrasında daha normal bir seviyeye indi
Yakın dönemde NixOS'un bazı hevesli kullanıcıları kendine çekmesinin de etkisi olabilir
Eskiden Arch, "profesyonellerin kullandığı, kullanıcı dostu olmayan" dağıtım gibi bir konuma sahipti
Ama gerçekte beklenenden kolay kullanıldığı için "I use Arch btw" memi de ortaya çıktı
Görünüşe göre bu tip kullanıcıların bir kısmı son dönemde NixOS'a geçti
2013, Manjaro'nun popüler olmaya başladığı yıldı
Arch da 2011'den beri popülerlik nedeniyle forumlarını kilitlemişti
İlgili bağlantı
Önemli bilgilerin büyük bölümü zaten toparlandığı için yazılacak yeni şeyin azalması da bir etken olabilir
Arch wiki'de en çok istediğim özelliklerden biri, koşullara bağlı olarak bölümleri gizleyebilmekti
Rehber birkaç seçenek sunuyor ama seçtiğiniz seçeneğe bağlı olarak ilerideki bazı bölümler tamamen anlamsız kalabiliyor
Belirli bir seçimi işaretleyince, ilgisiz kalan sonraki bölümleri gizleyebilen bir özellik çok kullanışlı olurdu
Hacker News'te lwn.net makaleleri için abonelere özel bağlantıları paylaşmanın ne kadar meşru olduğunu merak ediyorum
Bu yöntem LWN'e zarar veriyor olabilir mi diye endişeleniyorum
Resmî SSS'ye baktım; abonelere özel bağlantıların neredeyse her yerde paylaşılmasının sorun olmadığı açıkça yazıyor
Hatta "aboneleri artırma çabamıza zarar vermediği sürece paylaşımı memnuniyetle karşılıyoruz" diyorlar
SSS bağlantısı
Bu tür abone bağlantılarının ara sıra böyle paylaşılması aslında olumlu etki yaratıyor
İçerik iyiyse, daha fazla içerik üretilebilmesi için abone olup desteklenmesi umuluyor
Hatta ben de bu tür yüksek kaliteli yazılar sayesinde LWN'e abone olmuştum
Genelde bu, "share link" düğmesi üzerinden paylaşılıyor
Giriş yapmak gerekmiyor ama abonelere özel diğer özellikler yine sadece abonelere açık kalıyor
Bu yüzden abonelere özel olma durumu biraz tuhaf hissettiriyor
Ekranda "bir sonraki abonelere özel içerik bir LWN abonesi tarafından sağlandı" şeklinde bir not çıktığı için bunun açıkça amaçlanan bir özellik olduğu belli
Arch wiki, Linux dünyasının PostgreSQL Documentation'ı gibi
Arch ya da Postgres kullanmıyor olsanız bile, yapıyı ve kullanım biçimini anlamak için iyi bir başlangıç noktası oluyor; ayrıca yeterince bilgi verdiği için çıkarım yapmayı da mümkün kılıyor
Arch kullanmamın önemli nedenlerinden biri doğrudan wiki
İyi bir özellik varsa ama onun varlığından haberdar değilseniz bir işe yaramaz
Özellikle her yöntemin yanındaki "why" bölümleri, neden böyle bir seçim yapmanız gerektiğini açıklaması açısından çok hoşuma gidiyor
Bunun iyi bir örneği data-at-rest encryption sayfası
data-at-rest encryption sayfası