Danimarka, emeklilik yaşını 70’e yükseltme kararı aldı
(telegraph.co.uk)- Danimarka, 2040 yılına kadar emeklilik yaşını 70’e yükselten yasa tasarısını parlamentodan geçirdi
- Emeklilik yaşı kriteri, beklenen yaşam süresine bağlanmış durumda ve her 5 yılda bir ayarlanıyor
- Yeni sistemin 31 Aralık 1970’ten sonra doğanlar için uygulanması planlanıyor
- Bedensel işçiler gibi iş gücü kesimlerinde artan yük endişesiyle itirazlar dile getirildi
- Danimarka Başbakanı, otomatik yaş artışının sürdürülebilirliğine dair sınırlamaları kabul etti ve yeni bir alternatif sisteme ihtiyaç olduğunu söyledi
Danimarka’nın emeklilik yaşı artışı kararına genel bakış
Danimarka, 2040 yılına kadar Avrupa’daki en yüksek 70 yaş emeklilik yaşını uygulamaya koymayı parlamentoda resmen onayladı. Yasa tasarısı 81 kabul oyuna karşı 21 ret oyuyla geçti. Emeklilik yaşı artışı, 2006’dan bu yana beklenen yaşam süresiyle bağlantılı ve her 5 yılda bir otomatik olarak ayarlanan bir sistem.
Yasa tasarısının ayrıntıları ve kapsamı
- Mevcut emeklilik yaşı kademeli olarak artırılacak
- 67 yaştan 68’e (2030), 69’a (2035) ve 70’e (2040) aşamalı yükseliş
- 70 yaş emeklilik yaşı, 31 Aralık 1970’ten sonra doğanlar için geçerli olacak
Hükümetin tutumu ve alternatif sistem tartışması
- Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, emeklilik yaşının otomatik artırılmasının sürdürülebilirlik sınırını açıkça kabul etti
- “Emeklilik yaşının otomatik olarak sürekli yükselmesi arzu edilir değil” görüşünü dile getirdi
- Gelecekte mevcut sistemin yerini alacak yeni bir düzene ihtiyaç olduğunu vurguladı
İş gücü kesimlerinin tepkisi
- Bedensel işçiler gibi bazı emek kesimleri, yüksek emeklilik yaşının bir yük olacağından endişe ediyor
- Çatı ustası Tommas Jensen bunun “gerçekçi olmadığını ve adaletsiz” olduğunu söyledi
- Uzun yıllar çalışma ve vergi ödeme sonrasında aileyle geçirilecek zamana duyulan ihtiyaç da dile getirildi
Sonuç
- Danimarka’nın emeklilik yaşını yükseltme kararı, Avrupa’daki en yüksek düzeyde bir politika olarak yaşlanan nüfus ve emeklilik sisteminin sürdürülmesi için atılmış bir adım
- Otomatik yaş artışının sorunları ve alternatif araçlara ilişkin tartışmalar, gelecek için önemli bir gündem maddesi olarak gösteriliyor
3 yorum
Şimdi bile 40-50 yaşlarındaki geliştiricilerle birlikte çalışmaya kalkınca, onlarca yıl önceki yöntemlerle geliştirme yapmaya çalışanlar yüzünden bazen insanın sabrı taşıyor, haha. Bana kalırsa Japonya’daki gibi gençlerin part-time ya da güvencesiz işlerde değil, kadrolu işlere girebildiği; yaşlıların ise daha çok günlük işler ve part-time işlere yöneldiği bir düzen daha sağlıklı bir toplum yaratır. Kore’de emek gelirinin dağılımı ters piramit gibi olduğu için zaman geçtikçe sadece merdiveni arkadan çekme daha da şiddetleniyor.
Güney Kore de emeklilik sorunu yüzünden sonunda sürekli(..) emeklilik yaşını uzatmak zorunda kalacak gibi...
Artıra artıra ortalama yaşam süresini aşacağı nokta muhtemelen kırılma noktası olacaktır
(Sanırım Rusya'nın zaten o duruma geldiği söyleniyor..)
Hacker News görüşleri
Ben İsveçliyim ve ülkemin de benzer bir yola girmesinden endişe ediyorum. İsveç'te emeklilik yaşı zaten 65'ten 67'ye çıkarıldı. Çevremdeki yaşlılara baktığımda, 75'ten sonra hayatlarının çok daha az aktif geçtiğini görüyorum. Eskiden yaşlanma ve hastalığın etkisine girmeden önce, insanın özgürce istediğini yapabildiği yaklaşık 10 yıllık güzel bir dönem vardı; şimdi bu 8 yıla indi, Danimarka'daki gibi olursa 5 yıla kadar düşebilir. En azından 40~45 yıl çalışmış insanlara, seyahat, golf, karavanla kıtayı geçmek, dağa tırmanmak gibi şeyler için yaklaşık 10 yıllık kendi güzel zamanlarının garanti edilmesini isterdim
Emeklilik sistemi ilk getirildiğinde, yaşam beklentisine göre belirlenmişti; bu yüzden emeklilik yaşını geçecek kadar yaşayan insan neredeyse yoktu
How Retirement Was Invented – The Atlantic
Yaşam beklentisini çok artırdık ama sağlıklı yaşam süresini ciddi biçimde iyileştiremedik. Eski sistem ilk kurulduğunda, insanların emeklilik yaşına kadar zorlanmadan çalışabildiğini düşünüyorum. Şimdi 80 yaşına kadar yaşayanların sayısı arttı ama 60 yaşından sonra çalışma kapasitesi ya da istihdam fırsatları, yaşam beklentisindeki artış kadar yükselmedi
Aslında emeklilik yaşını yükseltmenin, çalışmaya devam etmek isteyenlere fırsat vermek olduğunu düşünüyorum. İsveç ya da Danimarka'da erken emekli olmak için muhtemelen emekli maaşı ya da devlet desteğiyle ilgili bazı şartlar vardır ama kişi kendi parasını biriktirip o dönemi kapatamaz mı diye merak ediyorum. Böyle konular hakkında artık daha farklı düşünmemiz gerektiğini hissediyorum. Ben, iş ile dinlenmeyi birlikte yürütebilen ve her şeyi mutlaka ikili bir seçim gibi görmeyen bir sistem istiyorum
70 yaşından itibaren güçlü bir emekli maaşı verilmesi, 55 yaşından (veya 65'ten) itibaren çok zayıf ya da mali olarak yetersiz bir maaş verilmesinden çok daha iyi bence. Emekli maaşı başlayana kadar part-time işlerle aradaki fark kapatılabilir. 85 yaşında kısa vadeli açığı nasıl kapatacağın ise çok daha zor bir mesele
Emeklilik sistemine ekonomik açıdan bakarsanız bu bir Ponzi düzeni. Herkes ilk dönemde çalışıp para biriktiriyor, ikinci dönemde emekli olup maaş alıyor ama enflasyon yüzünden o maaşın değeri eriyor. Ortada ek üretim yok. Emekliliğin fiilen mümkün olup olmayacağı genç işçi sayısına bağlı. 60~70 yaşına gelen kuşak daha az çocuk yaptıysa, sonunda kendi yaşlılıklarında yeterli faydayı alamıyorlar. Kolay ve hızlı çözümü olan bir yapı değil. Sonuçta geçmişteki davranışların sonucu bugün ortaya çıkıyor
Benim yaşadığım yerde 50 yaşını geçince iş bulmak zor, 60'tan sonra ise neredeyse imkansız. O yaşlarda iş bulabilen biri gerçekten şanslı sayılır. Emeklilik yaşını yükseltmek, o zamana kadar çalışmayı sürdüremeyen insanlar için sadece acıyı artırıyor. Daha iyi bir yöntem lazım
Danimarka'da 70 yaşını geçince ehliyeti korumak için sağlık kontrolünden geçmek gerekiyor. Buna rağmen 74 yaşında çatıda çalışan bir marangozu görmek hiç de olağandışı değil
İşverenlerin 50 yaş üstü adaylardan çekinmesinin nedenlerinden biri, yakında emekli olacaklarını düşünmeleri. Bu yüzden emeklilik yaşının yükselmesi, 50'lerindeki insanların iş bulma şansını aslında biraz artırabilir. Bu gidişatın temelde iyi bir şey olduğunu söylemiyorum ama doğum oranlarındaki düşüş artık tüm gelişmiş ülkelerin sorunu ve 2050 civarında dünya genelinde de nüfus yenileme oranının altına düşülmesi bekleniyor
İnsanlar emeklilik yaşının yükseltilmesinden bahsederken sanki o yaşa gelince herkes işsiz olacakmış gibi varsayıyor, ama gerçekte birçok insan bir şekilde çalışmaya devam ediyor
Refah ve sağlığı iyileştirmeye yönelik bütün politikaları kaldırıp, yaşam süresini kısaltmak da bir yöntem olabilir. Neo-feodal bir toplumda servetin anlamı, yalnızca çok küçük bir elit kesimin özel sağlık hizmetine erişebilmesi için mali engellerin yükseltilmesinden gelir. Böyle olunca köylüler ve çoğunluk, her zaman fazla gelen bir "yedek nüfus" haline gelir
Danimarka'nın nüfusu 6 milyon, ekonomik büyümesi %4, enflasyonu %1,5, işsizliği %2,9, kamu borcu GSYH'nin %25'i ve bütçe fazlası veriyor. Bütün bunların bu kadar düzgün işlemesinin sırrı ne diye merak ediyorum
Emeklilik yaşını yükseltmek, aslında işlerin o kadar da düzgün gitmediğinin kanıtı
Büyümenin yaklaşık %2'si Ozempic ve Novo Nordisk'ten geliyor
"Neyin düzgün işlediği" sorusunun cevabı muhtemelen dünyanın en yüksek toplam vergi oranlarından birine sahip olmalarıdır
Buna rağmen herkesin 70 yaşına kadar çalışmak zorunda kalması gerekiyor. Bu kadar servet biriktirmişken daha iyi bir sistem tasarlanabileceğini düşünüyorum
Pilotlar için zorunlu emeklilik yaşının uzatılması hakkında konuşmak istiyorum. Pilotların çoğu, emeklilik yaşı civarında fiziksel ve zihinsel standartları karşılayamaz hale geliyor; gerçekten çalışabilecek durumda kalanlar ancak %25~30 kadar. Bazıları emeklilikten sonra özel olarak uçmaya devam ediyor ama gönüllü ayrılanlar, zorunlu çıkarılanlar ya da eğitim standartlarını karşılayamayanlarla ilgili net rakam yok. Emeklilik yaşını uzatmak tek başına sorunu çözmüyor. Hâlâ genç ve daha ucuz yeni pilotlara ihtiyaç var. Pilot olmak için en az 100 bin dolar eğitim ücreti, düşük başlangıç maaşı, sık taşınma ve ağır fiziksel-zihinsel koşulları karşılama gibi büyük yükler var
Pilot arzındaki açık esas olarak ABD'nin sorunu. Geçmişte havayolları, ordunun her yıl "ücretsiz" olarak yetiştirdiği binlerce pilotun sivil havacılığa geçmesini bekliyordu, ama şimdi ordu küçüldükçe bu havuz da daraldı. Oysa havayolları deneyimsiz adayları işe alıp eğitim masrafını tamamen üstlense, başka ülkelerde olduğu gibi sistem aslında gayet iyi işleyebilir
Pilotluk gibi yüksek maaşlı uzmanlık mesleklerinin önemli bir kısmında, sendikaların fiili rolü arz kıtlığını yapay olarak sürdürmek gibi görünüyor
Asıl sebep doğum oranlarının düşmesi. İnsanların bu kadar uzun çalışması gerekiyorsa sistem zaten başarısız olmuş demektir
Batı'daki neredeyse bütün ülkelerde benzer sorun var. II. Dünya Savaşı sonrası kuşak hem daha kalabalıktı hem de daha uzun yaşadı; bu da emeklilik sistemlerinin öngörülerini aştı. Sonraki kuşaklar sayıca daha az ve genel olarak daha az müreffeh. Yeterince prim ödeyemiyorlar. Japonya bu sorunla Avrupa'dan önce karşılaştı ve nüfusun yaklaşık %30'u emeklilik yaşının üstünde. Verimlilik çok arttı ama yine de yetmiyor; yaş sınırını geçen birçok yaşlı, emekli olduğu şirkette yeniden işe alınıp çalışmayı sürdürüyor
İnsanlar daha uzun ve daha sağlıklı yaşıyor (muhtemelen, veriye dayanarak söylemiyorum) ve eğitim gibi nedenlerle işe başlama yaşı da gecikmiş durumda. Doğum oranı meselesini bir an kenara koyarsak, bugünkü ayarlama bana o kadar da tuhaf gelmiyor
Bu olgu tüm Batı dünyasının sorunu. Temelde üç seçenek var: 1. emekli maaşlarını kesmek, 2. vergileri artırmak, 3. yararlanıcı sayısını azaltmak. Danimarka üçüncüsünü seçiyor
Sistemin kendisini yeniden tasarlamanın zamanı geldi. Herkes neredeyse ömür boyu çalışacaksa bile, işler daha az yıpratıcı ve daha az zaman alıcı olsa o kadar da kötü olmayacağını hayal etmek gerekiyor. Tabii bu neredeyse gerçekleşmesi imkansız bir ütopya. Mevcut ekonomik düzenin sonunu hayal etmektense dünyanın sonunu düşünmek daha kolay
Burada beklenti insanların mutlaka daha uzun çalışması değil, bunun ötesinde çalışmalarının beklenmemesi. Paran varsa erken emekli olabilirsin, istersen daha uzun da çalışırsın. Tabii bu cümlenin kendisi biraz şaka gibi. Sorun şu ki toplumun bazı kesimleri, çalışarak erken emekli olabilecek düzeyde kazanmıyor; hatta çoğu zaman yaş sınırını geçtikten sonra da ancak geçinebilmek için çalışmak zorunda kalıyor. Daha kötüsü, bu insanlar yaşlılıkta sağlıklarını korumalarına imkan vermeyen sektörlerde çalışıp sağlıklarını iyice bozuyor. İdeal olarak insanın istediği zaman emekli olma özgürlüğü olmalı ama gerçekte sadece bazıları erken emekli olabiliyor
Ben Nordik bölgesinde yaşıyorum ve şu anda kamu emekliliğimi almaya başlayacağım tahmini yaş 67 yıl 4 ay. Nüfusun yaşlanmasının getirdiği yükü anlıyorum ama hükümetin sağlıklı yaşam süresini uzatmaya gerçekten yatırım yaptığı hissine kapılmıyorum. Oysa emekli sayısını azaltmak yerine sağlığa ve yaşam kalitesine yatırım yapmak, devletin mali yükünü de azaltabilir diye düşünüyorum
Aslında geçmişte de insanlar yalnızca birkaç yıl erken emekli oluyor, sonra 5~10 yıl emeklilik hayatı yaşayıp ölüyordu. Şimdi yaşam beklentisi arttı ama emeklilik yaşı buna ayak uydurmadığı için 15~20 yıllık emeklilik dönemi normal hale geldi. Buna karşılık emeklilik sistemine katkı yapanların, yani gençlerin sayısı ciddi biçimde azaldı
Geçmişte yaşlı insanlar tek başına yaşamak yerine geniş aileyle birlikte yaşar, hane içine katkı sunar ve neredeyse hiç tüketim yapmazdı
Emeklilik sistemini sadece bütçe mantığıyla (ömür X bütçe = yaş) görmek yerine, yüksek kaliteli ve uzun bir emeklilik hayatını öncelikli hedef olarak tasarlamak daha doğru olur bence. Sosyal hizmet yükünü azaltabilirseniz yeterli kaynak da bulunabilir. Düşük emeklilik yaşı (en azından isteğe bağlı olarak) zengin ülkelerin simgesidir ve hedeflenmeye değerdir
Bir Amerikalı olarak, Danimarka gibi ülkelerin sağlığa ve refaha sürekli yatırım yaptığı için herkesin sağlıklı ve mutlu olduğunu düşünürdüm; demek ki durum tam olarak öyle değil mi?
Hizmet yükünü azaltmak, ek yatırım ya da teknolojik ilerleme gerektiren bir mesele değil; yüksek maliyetle yaşlıların hayatını biraz daha uzatan verimsiz kamu sağlık harcamalarını durdurmaya yönelik, siyasi açıdan son derece hassas ama rasyonel bir karar gerektiriyor. Sağlık harcamalarının büyük kısmı aslında yaşlıların acı çektiği süreyi biraz daha uzatmaya odaklanıyor. Toplam yaşam süresi uzasa bile bu harcama yapısında neredeyse hiçbir şey değişmiyor, en fazla zamana yayılıyor
"Emeklilik yaştan bağımsız bir finansal hedeftir" cümlesi bana en net ifade gibi geliyor. Oldukça ikna edici
Toplum genelinde ya da politika tartışmalarında, yalnızca bireysel olarak finansal bağımsızlığa kolayca ulaşabilen küçük bir azınlığı değil, neredeyse tüm vatandaşların gerçekliğini düşünmek gerekir. Özellikle kamu emeklilik sistemlerinde bu daha da önemlidir. Genç yaşta finansal olarak bağımsız olabilmek neredeyse sadece ABD'de görülen nadir bir durum. Avrupa'da ortalama ücretler daha düşük, asgari ücret ile üst düzey pozisyonlar arasındaki fark da daha dar. Ayrıca ABD borsasındaki kadar güçlü yatırım getirileri ve yatırım kültürü yok. Avrupa'da daha çok düşük riskli gayrimenkul yatırımı var. Sosyal devlet güçlü olduğu için büyük para biriktirme baskısı da daha az. Bu nedenle emeklilik yaşının yükselmesi birçok çalışanı ciddi biçimde etkileyecek. 70 yaş, çoğu iş için gerçekten çok ileri bir yaş. Tanıdığım yaşlıların çoğu 70'ten önce sağlık sorunları yaşıyor
Burada söz edilen "emeklilik yaşı" genelde kamu emekli maaşının başlamaya hak kazanıldığı yaşı ifade ediyor
İnsan, yaşamak için mutlaka emekliliği beklemek zorunda olmadığını unutmamalı. En önemlisi iş-yaşam dengesini mümkün olduğunca erken bulmak. Bu denge noktası kişiden kişiye değişebilir. Sağlık el verirse emeklilikten sonra da seyahat etmek, yürüyüşe çıkmak mümkün elbette ama hayatın tamamına yayılan bir keyifle yaşamak bence daha iyi
ABD de yakında bu tür önlemlere ihtiyaç duyan bir noktaya gelecek. O kadar popüler olmayan bir konu ki bunu önce hangi partinin uygulamaya koyacağı belli değil
Benim tahminim, ABD böyle bir politikayı bir anda kökten değiştirmek yerine sosyal güvenlik faydalarını çok yavaş biçimde budayarak ilerleyecek
Kısa görüşüm şu: bu, ABD'nin mali yeniden dengelenmesi açısından epey makul bir önlem. Sosyal güvenlik sistemi tasarlanırken yapılan gelir-gider hesabı ile bugünkü koşullar arasında ciddi fark var
Bunun yalnızca zenginlerin çıkarı için alınan bir karar olduğunu düşünüyorum
ABD'de "emekli olamama"yı belirleyen şey, sosyal güvenlikten çok ev sahibi olamama gerçeği. Çevremdeki 40'lı yaşlardaki insanların birçoğu hâlâ kirada yaşıyor ve artık ev alabilecek zamanı kaçırmış durumdalar. Ölünceye kadar çalışmaları gerekecek; aynı yaştaki ev sahibi akranları ev küçültüp varlık kazancı elde ederken onların kirası durmadan artacak. Özellikle de 401k'larının bir mucize eseri açığı kapatacağına inanan epey kişi var
ABD'de de günün birinde emekli maaşı almaya başlama yaşını yükseltmek gerekecek ama bordro vergisini kademeli değil de "tam düz oranlı" hale getirirlerse bu adımı oldukça uzun süre erteleyebilirler. Şu an ücret gelirine göre bordro vergisi yükü örneğin şöyle: $10k için %6,2, $100k için %6,2, $300k için %3,6, $1M için %1,1. Çünkü $176,100'e kadar %6,2, bunun üstünde %0 uygulanıyor. Bunu herkes için %6,2 yaparsanız baby boomer kuşağının toplu emeklilik dönemini rahatlıkla atlatabilirsiniz. Kademeli olarak %7,2'ye çıkarmak da güvenli olur. Baby boomer sonrası kuşakların büyüklüğü birbirine daha çok benzediği için sistemi sürdürmek kolaylaşır. Seçmen tercih anketleri de tabanın genişletilmesi + yaklaşık %1 artışın ezici biçimde tercih edildiğini gösteriyor. Demokratlar bunu doğrudan yasa teklifi olarak sık sık sunuyor. Bazı önerilerde $176,100~400,000 aralığı için daha düşük oran korunuyor. Cumhuriyetçilerin ise tutarlı bir alternatifi yok. Cumhuriyetçi Parti içindeki muhafazakar grup RSC yalnızca üç seçenekten söz ediyor: 1. geliri artırmak, 2. harcamayı kısmak, 3. genel bütçeden bir kısmını karşılamak. Ama 1 ve 3'ü dışladıkları için sonunda geriye yalnızca emeklilik yaşını yükseltmek kalıyor. Öte yandan Cumhuriyetçi Parti programı, emeklilik yaşı dahil genel kesintilere karşı ve Trump da sürekli aynı şeyi söylüyor; dolayısıyla ortada çok da gerçekçi bir alternatif yok
AARP'nin emeklilik yaşının artırılmasıyla ilgili anketi
NASI'nin Social Security anket raporu
Birçok AB ülkesinde emeklilik yaşı yükselirken aynı anda emekli maaşlarının reel değeri de düşüyor. Elbette bunda demografinin büyük payı var ama bu aynı zamanda sistem başarısızlığının işareti. Bu yüzden daha fazla insan, emeklilikteki kaybı telafi etmek için özel birikim oluşturmaya yöneliyor; yani sistem giderek ABD modeline kayıyor. Mevcut yapı yalnızca kırılgan değil, aynı zamanda adaletsiz. Avrupa'nın çoğu ülkesinde insanlar aslında kendileri için tasarruf etmiyor, mevcut emeklilere katkı yapıyor. Bugünün çalışanlarını yarının çalışanlarının desteklemesi üzerine kurulu bu sistem, nüfus piramidi çöktüğünde kaçınılmaz olarak bir Ponzi düzeni gibi sarsılıyor