Tuvali Mona Lisa boyutunda kesmek telif hakkı ihlali midir? (Alt başlık: rHWP için metrik uyumlu fontlar üzerine bir soru)
(github.com/edwardkim)Fontlar, her karakter için boyutu belirlenmiş şeffaf bir tuval tanımlar ve uygulama bunu doldurarak gerçekleştirilir. Belgelerde bu tuvaller yan yana dizilerek ya da Korece jamo birleşiminde olduğu gibi belirli kurallara göre üst üste bindirilerek gösterilir.
Aynı hwp belgesi başka bir bilgisayarda açıldığında satır sonlarının değiştiği olur. Bunun nedeni, özgün font bulunamadığı için yedek bir font seçilmesi ve bu yedek fontun tuval boyutlarının özgün fontunkilerden hafifçe farklı olmasıdır.
Açık kaynak dünyası bu sorunu yaklaşık 30 yıldır çözmeye çalışıyor. Telifli fontlarla tuval boyutlarını birebir eşleştirip, font değişse bile harf aralığı, satır aralığı ve satır sonları değişmesin diye metrik uyumlu fontlar geliştiriyor ve eşleme tablolarını yayımlıyorlar. 1996'da URW++'ın Nimbus font ailesinin (Helvetica, Times, Courier uyumlu) GPL ile yayımlanmasından sonra Liberation Fonts (2007), Croscore Fonts (2012) gibi örnekler geldi.
https://wiki.archlinux.org/title/Metric-compatible_fonts
Bu 30 yıl boyunca metrik uyumluluğun kendisini doğrudan konu alan büyük bir dava bildirilemedi.
Bu süreçte uyuşmazlığın cephesi "yazı tipi tasarımı"ndan "font dosyası"na kaydı. Yazı tipinin kendisinin telif koruması kapsamına girmediği noktası netleşti (Güney Kore Yüksek Mahkemesi 1996, ABD Monotype v. Bitstream 2003); bunun yerine ağırlık merkezi, font dosyasını bilgisayar programı eseri olarak korumaya yöneldi (Güney Kore Yüksek Mahkemesi 2001 99da23246).
Güney Kore'deki bazı hukuk bürolarının uzlaşma parası odaklı pratiği tam da bu yeni cephede yürüyor. "Yazı tipinin kendisini zaten yakalayamayız ama dosyaya dokunmadınız mı?" standart kalıp bu.
Güney Kore'deki resmî belgeler Hancom Office'e bağımlı ve birçok belge, Hancom Office ile birlikte kurulan font dosyalarını kullanıyor. 2020'lerden itibaren bu bağımlılığı çözmek için çeşitli açık kaynak projeleri çıktı; 2026'da rHWP ile birlikte HWP açık kaynak geliştirmesi ve tartışmaları daha da canlanıyor.
Sorun şu:
- Açık kaynak HWP düzenleyicileri ve render araçları telifli fontları kullanamaz.
- Buna rağmen resmî bir belge açıldığında düzen bozulmamalıdır.
- Ve Hancom Office ile varsayılan gelen, resmî belgelerde sık kullanılan telifli fontlar için metrik uyumlu fontlar mevcut değildir.
Bu düğümü çözmek için bir proje önerildi. Telifli fontlardan yalnızca tuval boyutlarını alıp boş, şeffaf tuvaller üretmek ve bunların içine OFL lisanslı, değiştirilebilir açık kaynak font tasarımlarını yerleştirmek.
https://github.com/PolarisOffice/polaris_mcfg
Ancak bunu kullanma konusunda birçok kişi tereddüt ediyor. Bunun nedeni, yukarıda sözü edilen uzlaşma parası odaklı uygulamalar.
Şeffaf tuvalin kendisi ve bu tuvalleri Korece jamo birleşim kurallarına göre üst üste bindirerek gösterme yöntemi, özgün bir nitelik taşımıyormuş gibi görünüyor. Çünkü bunlar, kim yaparsa yapsın aynı ya da benzer olmak zorunda olan teknik unsurlar.
Buna karşılık, tuval boyutlarını elde etme sürecinin telifli font dosyasını izinsiz şekilde ayrıştırmak olarak değerlendirilebileceğine dair temkinli görüşler var.
https://www.oss.kr/pages/13/4507
Bunu tanıdığım bir avukata sordum. Bu tür içtihatları anlattıktan sonra, sonunda bunun ancak mahkemenin hukukî değerlendirme yapmasıyla netleşebileceğini söyledi.
"Kim yaparsa yapsın aynı ya da benzer olmak zorunda olan bir ifade, yani eser sahibinin yaratıcı bireyselliğini yansıtmayan bir ifade içeriyorsa, bu bir yaratım olarak kabul edilemez." (Yüksek Mahkeme 2009do291)
https://casenote.kr/daebeobweon/2009do291
Baştaki soruya dönelim.
Tuvali Mona Lisa boyutunda kesmek telif hakkı ihlali midir?
Sezgisel olarak öyle görünmüyor. Resmin boyutu, resmin ifadesi değildir. Fontun ifadesi, içine çizilen harflerin biçimidir; tuvalin ölçüleri değil.
Öyleyse Hancom Office ile varsayılan gelen fontları ve resmî belgeler, yıllık raporlar gibi yerlerde kullanılan fontların listesini toplayıp, her biri için şeffaf tuval fontları üretmek; sonra bunları OFL font tasarımlarıyla doldurup açık kaynak olarak yayımlamak mümkün müdür?
Bu, şimdiye kadar mahkemede hiç ele alınmamış bir alan. Birilerinin o yoldan ilk kez geçmesi gerekecek.
Soruyu açık bırakıyorum.
- Tuvalin boyutu (metrik), fontun "ifadesi" midir, yoksa uyumluluk için gereken "işlevsel bir olgu" mu?
- Uyumluluk için yalnızca metrikleri çıkarmak, font dosyasının izinsiz ayrıştırılması sayılır mı?
- Resmî belge düzenini koruma gibi kamu yararına dönük bir uyumluluk amacı varsa, meşru kullanımın sınırı nereye kadar uzanır?
- 30 yıldır büyük dava görmemiş yurtdışındaki metrik uyumlu fontlarla, Güney Kore'deki girişimlerin farklı değerlendirilmesi için bir neden var mı?
Görüşlerinizi duymak isterim. Hukuk çevrelerinden, font sektöründen, açık kaynak topluluğundan ve başka alanlardan bakan herkesin katkısı memnuniyetle karşılanır.
14 yorum
Metrikleri mutlaka font dosyasından çıkarmak gerektiğini düşünmüyorum. Çıktıyı ölçüp metrikleri tersine hesaplarsanız, bu font dosyasından bağımsız hale gelmez mi?
Yazı tipinin tam metriklerini bilmenin satır sonlarının bozulmayacağını garanti ettiğini düşünmek fazla safça gibi görünüyor. Hancom Hangul'da bir iki karakter bile bir sonraki satıra kayarsa bunları zorla yukarı alma işlevinin oranını ayarlayabiliyorsunuz.
hwpunitkullanmak da öyle; bunun küsuratları da fark ediyor. Bozulmayan bir belgenin yeniden oluşturulmasının aslında imkansız olduğunu kabul etmek en doğrusu gibi görünüyor."Tuval" diye ifade ettim ama bunu, fontta yer alan boşluk bilgisi de dahil olmak üzere her şeyi kapsayan bir tuval gibi düşünebilirsiniz.
Basitçe düşünürseniz, font dosyasındaki piksel bilgisinin silgiyle silinmiş hali şeffaf tuval fontu gibidir. Bu dosyanın üzerine yalnızca font outline'larını yeniden yazarsanız yerleşim bozulmaz.
https://github.com/PolarisOffice/polaris_mcfg
Borland, Lotus ofis programının menü düzenini taklit ettiği için Lotus Borland’a dava açtığında, ABD mahkemesi ilgili kısmın ifade niteliğinde bir fikri mülkiyetten çok arayüz uyumluluğuna daha yakın olduğuna ve bu nedenle telif koruması kapsamına girmediğine hükmetmişti. Daha yakın dönemde Oracle, Java’nın spesifikasyonları nedeniyle Google’a dava açtığında da ABD mahkemesi yine bu kısmı yazılım uyumluluğuna daha yakın görüp adil kullanım kararı vermişti.
Bu yüzden meseleye yalnızca hukuken davayı kaybetme olasılığı yüksek mi diye teknik açıdan bakarsak, bence sorun olmayacağı tarafına yakın durmak isterim.
Ama pratikte büyük şirketlerin hukuk ekipleri / hukuk büroları tarafından dava edilme ihtimalini düşününce, bunun yük oluşturması kaçınılmaz tabii...
Prensipte, fonttan bağımsız belgelerin hukuken varsayılan belge olması gerektiğini düşünüyorum.
Asıl köklü çözüm de bu.
Bu, nihayetinde ancak kamu kurumlarının metric-compatible fontlar kullanmasını sağlayarak çözülebilecek bir sorun gibi görünüyor.
“Ancak tuval boyutunu elde etme sürecinin, telif hakkıyla korunan font dosyasının izinsiz biçimde parçalanması olarak değerlendirilebileceğine dair temkinli bir görüş var.”
Hemen aşağıda anılan Yüksek Mahkeme kararıyla birlikte düşününce, dosya izinsiz olarak parçalanmış olsa bile oradan elde edilen şey, kim yaparsa yapsın benzer olacak ve yaratıcı özgünlük ortaya koymayacak bir şeyse bunun sorun olmaması gerekirmiş gibi geliyor; ama pratikte durumun nasıl olduğunu bilmiyorum.
Örneğin, başkası tarafından yazılmış kaynak kodda kullanılan sabit değerleri aldığımızı varsayalım; bu değerlerin yaratıcı özgünlük taşıyıp taşımadığı ne olacak? Bu değerlerin arasında, kim yaparsa yapsın aynı sabit değeri kullanmak zorunda kalacağı türden olanlar var; ama bazı değerler de tam olarak o sayı olmak zorunda değildir, yalnızca kabaca benzer değerler taşıması yeterlidir. Böyle bir durumda özellikle o sayının seçilmiş olmasını yaratıcı özgünlük olarak görmek mümkün mü? Ve bu tür sayılardan oluşan bir dizi
x_niçin toplucax_n+1almak ya da herhangi bira_ndizisi belirleyip yeni birx'_n = x_n + a_nüretmek durumunda,x'_nin yeni bir yaratıcı özgünlük taşıdığı söylenmeli mi? Daha da ileri gidip, buradax_niçinde asıl hak sahibinin yaratıcı özgünlüğünün kaldığı kabul edilirse, bu nedenlex'_nin yaratıcı özgünlüğünü tanımamak mı gerekir?Düşünecek çok şey var.
Eğer bu sayılar tuval boyutlarıysa, bunların tek başına yaratıcı özgünlük olarak kabul edilmesi zor görünüyor; ama çeşitli renklere sahip kağıt parçalarının kesilip yapıştırılmasıyla Mona Lisa’ya benzeyecek şekilde oluşturulmuş mozaik türü bir eser söz konusuysa, o zaman mesele değişebilir. Sonuçta yaratıcı özgünlük, tam olarak hangi noktadan itibaren ortaya çıktığını söylemenin zor olduğu; tek tek bileşenlerde görülen bir özellikten ziyade, bunların bir araya gelmesiyle topluca ortaya çıkan bir şey olarak düşünülmeli gibi görünüyor.
Kişisel olarak, mümkün mü bilmiyorum ama font dosyasından bağımsız standart tuval boyutları üretip kullanmak daha iyi olmaz mı diye düşünüyorum. Birden çok font dosyasından elde edilen tuval boyutlarını temel alarak, mantıksal olarak bu boyutların sahip olması gereken aralığı çıkarıp o aralık içinde keyfi değerler belirleyerek kullanırsanız, yaratıcı özgünlük tartışmasını bertaraf edemez misiniz? Eğer tüm font dosyaları istisnasız aynı tuval boyutlarını kullanıyorsa, bu zaten “yaratıcı özgünlük” iddiasına karşı bir argüman olurdu; öyle değilse de çok sayıda dosyada görülen tuval boyutu eğiliminin kendisi, kim yaparsa yapsın benzer şekilde ortaya çıkacağından, o aralığın kendisinde yaratıcı özgünlük bulunamaz diye düşünülebilir.
Sorun en başta kamu belgelerinde ticari fontların kullanılmış olmasıdır. Bence devlet, resmi ve kamu belgelerinde açık kaynak font kullanımını zorunlu kılmalı ve mevcut belgelerin düzgün biçimde render edilmesi için açık kaynak bir fallback font oluşturup sunmalıdır.
Ticari font kullanılmasının sorun olduğunu düşünmüyorum.
Kamu belgelerinin özü <tutarlılık>tır. Ayrıca bu, "Hangeul" programına dahil edilen(?) bir font.
("Hangeul" programına dahil olmasının fiyata yansıyıp yansımadığı tartışmasını bir kenara bırakalım. DOC dosyaları da hariç..)
Neyse... devlet sisteminin tutarlılığını korumaya çalışırken sırf şu paralı font yüzünden böyle bir tartışma yapmak ne kadar doğru... emin olamıyorum.
Bu aracı getirmek isteyenler (araçlar) parayı ödeseler olmaz mı?
(Buna kartel mi diyeceksiniz? Japonya'da FAX kullanılmasına da kartel mi diyorsunuz?)
Sanırım font telif hakkı şirketlerinin hissesini almam gerekecek. haha
Bu görüşe katılıyorum.
Yanlış kullanılan fontlar nedeniyle bilgiye erişim engelleniyor veya sekteye uğruyorsa kamusal nitelik tehdit altındadır.
Ulusal Dilekçe sistemine gitmeliyiz.
İzleyici bile yapmıyorlar; font kullanım değişikliği derken neden söz edildiğini bile anlamazlar. Halktan çok yapay zeka önce geliyor zaten haha
Evet... Zaten en başta tüm kamu belgelerinde varsayılan yazı tipinin kullanılmasının zorunlu tutulması doğru olurdu.
Tuval boyutunu rastgele tahmin etme yöntemi, mevcut fontların tuval boyutunu tam olarak yeniden üretemediği için, alternatif font kullanıldığında belgenin düzeninin bozulabilmesi şeklindeki başlangıçtaki sorunu çözmez.
Ticari fontların tuval boyutunu tam olarak yeniden üretme hedefi altında, bu boyutu elde etme sürecinde hukuka aykırılık ya da EULA sözleşmesinin ihlali olmadığının düşünülebilip düşünülemeyeceğine dair bir tartışma gerekli görünüyor.
Sonuç ne olursa olsun, destekliyorum.