- İnternetin özü anonimlik ve mahremiyetin korunmasını hedefler, ancak merkezi platformlar bu özelliği zedeler
- Devletler tek bir şirkete tek bir resmi talep göndererek kullanıcı tespiti, sansür ve düzenleyici uygulamayı gerçekleştirebilir
- Buna karşılık IRC, XMPP, ActivityPub, Nostr, Matrix gibi protokollerde tek bir denetim otoritesi olmadığından zorlayıcı uygulama fiilen mümkün değildir
- Hizmetler arasında geçiş bir çözüm değildir; aynı düzenleyici ortama veya engellenme riskine yeniden maruz kalınır
- Protokol kullanmak, kimlik tespiti, kısıtlama ve veri sağlama zorlamasından özgürleşmeyi sağlayabilir
İnternetin özgün yapısı ve merkezileşme sorunu
- İnternet, temelde anonimlik ve mahremiyetin korunması varsayımıyla tasarlanmış bir yapıdır
- Yöneticiler aktif olarak iz sürmediği sürece, yerleşik bir kimlik doğrulama katmanı yoktur
- Bu özelliğin bozulmasının nedeni, iletişimin kapalı platformlarda yoğunlaşmasıdır
- Bu durumda, barındırma şirketi ya da devletin iş birliği talepleri üzerinden kullanıcıların kimliği tespit edilebilir hale gelir
Hizmetler devlet için kolay hedeftir
- Devlet kullanıcı tespiti, içerik sansürü veya düzenleyici uygulama istediğinde, bu tek bir hukuki taleple mümkündür
- Tek bir yazı, celp, mahkeme emri ya da düzenleyici talep, hizmeti iş birliği yapmaya ya da yaptırımla karşılaşmaya zorlayabilir
- Nitekim çeşitli ülke hükümetleri yaş doğrulamasını zorunlu kılan yasaları gündeme getiriyor
- Discord da buna hazırlanırken, yüz taraması veya devlet tarafından verilmiş kimlik yüklenmesini isteyen
teen-by-default ayarını devreye alıyor
- Ancak protokol tabanlı sistemlerde bu tür önlemler uygulanamaz
- Çünkü IRC, XMPP, ActivityPub, Nostr, Matrix gibi sistemlerde tek bir denetim otoritesi yoktur
- Devletlerin her ülkede binlerce bağımsız sunucu yöneticisine ayrı ayrı baskı yapması gerekir; bu ise yasama ve uygulama açısından neredeyse imkânsızdır
- Bazı sunucular iş birliği yapsa bile kullanıcılar başka sunuculara geçebilir
Hizmet değiştirmek köklü bir çözüm değil
- Discord’un politika duyurusundan sonra başka hizmetlere geçmeye çalışmak anlamsızdır
- Yeni hizmet de aynı hukuki yargı alanı altında olacaktır ya da yurt dışında olsa bile büyüdüğünde engelleme veya düzenleyici baskıyla karşılaşacaktır
- Gerçek çözüm, ticari hizmetlere bağımlılığı bırakıp protokol kullanmaktır
- Bu radikal bir fikir değildir; zaten e-postada (SMTP) hayata geçmiş durumdadır
- Kullanıcılar sağlayıcı değiştirebilir, kendi kendine barındırma yapabilir veya karma kullanım tercih edebilir
E-posta örneği ve protokollerin dayanıklılığı
- E-posta, Google, Microsoft ve Apple’ın hakim olduğu bir oligopol yapı gibi görünse de, aslında protokollerin dayanıklılığını gösterir
- Google hesabınızı kapatsa bile başka bir sağlayıcıya geçip Gmail kullanıcılarıyla iletişimi sürdürebilirsiniz
- Uç bir durumda Google ve Microsoft hizmeti durdursa ya da engellese bile, SMTP uygulamaları yine çalışır
- Bazı bağlantıları taşımak gerekebilir ama yeniden uygulama geliştirmek gerekmez; Discord gibi merkezi hizmetlerle arasındaki temel fark budur
- Buna karşılık merkezi hizmetlerde hesap silinir veya engellenirse geri dönüş yoktur
Protokol kullanmanın gerekliliği
- Her hizmet seçtiğimizde, tek bir şirketin kullanıcı tespiti, kısıtlama ve veri sağlama konusunda zorlanabileceği bir yapıya dahil olmuş oluruz
- Protokol kullanmak, bu tür kontrol ve gözetimden özerklik kazanmak anlamına gelir
1 yorum
Hacker News görüşleri
Neden Discord veya Slack'in IRC'yi yendiğini sık sık düşünüyorum
Protokollerin gelişme hızı fazla yavaş. Örneğin IRCv3'ün kanal geçmişini desteklemesinin ne kadar sürdüğünü ve ağ bölünmeleri nedeniyle ortaya çıkan kanal ele geçirme sorununun ne kadar uzun süre çözümsüz kaldığını hatırlamak yeterli
Hâlâ chathistory, channel-rename, account-registration gibi uzantılar taslak aşamasında
Bir de Mastodon'un neden hâlâ kullanımı zor olduğunu merak ediyorum
Sonuçta, yazılımın hızlı yinelemelerle geliştiği bu istisnai gerçeklikte ben merkeziyetsiz bir dünya istiyorum ama gerçekler öyle değil
Bu tercihin bedelini unutmamalıyız. Geçmişteki kararları yeniden değerlendirmediğimiz sürece kendi kendimizi hapsetmiş oluruz
Bunların hepsi VC fonu ile yürütüldü ve yatırımcıların sonunda getiri isteme zamanı gelince bugünkü sonuç ortaya çıktı
Çoğu insan spam önleme gibi merkezi özellikler istiyor. Çünkü bu daha rahat
Discord, IRC'nin alternatifi olmaktan çok TeamSpeak ile de rekabet etti. Ses ve video özelliklerinin aynı uygulamada olması oyuncular için cazipti
Moxie Marlinspike da aynı argümanı savundu
Signal blog yazısı
Aslında protokoller ancak bir hizmetle birleştiğinde geniş kitleler için faydalı hâle geliyor
E-posta da sunucular olmadan kullanılamaz ve IRC bile sunuculara dayanır
Ben de sunucusuz protokollerle (ör. Secure Scuttlebutt) ilgileniyorum ama sonuçta ilk bağlantı için seed peer gibi hizmetlere ihtiyaç duyuldu
Bence merkeziyetsizlik ve protokoller, yazılımın son büyük keşif alanı
Yapay zeka da ilgi çekici ama gücü bireye geri verme kapasitesi protokollerde
Sonuçta asıl meselenin kimlik (identity) olduğunu düşünüyorum. Protokollere uygun yeni bir kimlik sistemine ihtiyaç var
2007'den beri IM platformları geliştiriyorum ve 2019'dan beri de “Discord'un yerini alabilir mi?” diye düşünüyorum
Çeşitli platformlara baktım ama en fazla potansiyeli XMPP'de görüyorum
Şu an yalnızca arkadaş ekleme, durum ayarlama ve mesajlaşma gibi temel işlevleri uyguladım ama bitince bloguma koyup Show HN olarak paylaşmayı planlıyorum
XMPP'nin gücü genişletilebilirliği ve XML tabanlı yapısı. Web ve kurumsal ortamlarda zaten optimize edilmiş XML sayesinde performansı da iyi ve protokolü bozmadan Discord seviyesinde özellikler eklemek mümkün
Örneğin bir Arista ağ anahtarı XMPP istemcisi olarak çalışabilir
Ağ operatörü anahtarları grup sohbeti gibi bir araya getirip hepsine aynı anda komut gönderebilir
İlgili örnek yazı
Bunu Discord, Slack, Telegram veya Signal'da hayal etmek zor. Sonuçta sorun, her hizmetin yarattığı ürün kilidi
Fluux, Movim
İlgili başlığa bak
Sadece parantez şeklinin farklı olması pek önemli değil
Hükümetlerin yaş doğrulamayı dayatamayacağı iddiasına “şimdilik” notu düşmek gerekir
Yasalar teknolojiye uyum sağlamak için değişebilir. Merkeziyetsiz şifreli iletişim yaygınlaşırsa, hükümetler bunu düzenlemek için yeni hukuki araçlar geliştirebilir
Yine de insanlar mahremiyet ve özerkliğe alışırsa, bu hakları geri almak zor olacaktır
Discord sonrası dönemde canlı toplulukların oluşmasını umuyorum
E-posta örneğinde olduğu gibi, Google beni engellerse kimliğim de yok oluyor
Hizmet sağlayıcıdan bağımsız, benim sahip olduğum merkeziyetsiz bir kimliğe ihtiyaç var
Örneğin mDLS gibi sistemlerle seçimli öznitelik ifşası veya takma ad tabanlı doğrulama desteklenmeli
Böyle bir yapı Sybil saldırısı sorununu azaltmaya yardımcı olabilir
Onları da kaybetme riski var
E-posta hâlâ bir protokol ve merkeziyetsiz kimlik de sonuçta sadece kimlik
En güvenli kimlik, istediğin anda yeniden oluşturabileceğin kimliktir
Gmail'in çalışmasının sebebi, Google'ın insan olduğunu kanıtlama işlevi görmesi
Bireylerin açık anahtar çifti sahibi olması yönündeki gidişat olumlu. Atprotocol de önemli bir oyuncu ama “can't be evil” ilkesinin ve iyi UX'in korunması gerekiyor
Meşru bir TLD ise kalıcıdır
Hükümetler şirketlere yaş doğrulama zorunluluğu getirebiliyorsa, Matrix veya IRC gibi istisnalar da eninde sonunda aynı düzenlemeye tabi olur
Cezalar yeterince büyük olursa kimse risk almak istemez. Tam anlamıyla kaçış mümkün değil
Eskiden Plan 9'un bir fork'u olan 9ants diye bir proje vardı
Merhum mycroftiv'in kurduğu bir grid computing topluluğuydu ve 9P protokolü tabanlı gridchat adlı bir sohbet sistemi vardı
Kullanıcılar script'lerle uzak kaynakları mount ediyor, ardından Acme, page, mothra gibi araçları çalıştırıyordu
Bir mesaj “plumb” edildiğinde tüm kullanıcıların istemcilerine aynı anda iletiliyor, böylece görseller veya kod da birlikte açılabiliyordu
Tamamen kullanıcı kontrollü bir protokol ortamıydı ve benim gördüğüm en saf “protocols, not services” örneğiydi
Signal blog yazısı, merkeziyetsiz protokoller tartışmasına iyi bir karşı argüman sunuyor
Signal: The ecosystem is moving
“Yasaları binlerce sağlayıcıya uygulamak imkânsız” iddiası abartılı
Toplum zaten “başkalarına zarar verme” yasaları altında işliyor
Sadece bir kısmı cezalandırılsa bile geri kalanı kendiliğinden uyum sağlar
Sonuçta bir protokolün kalitesi o topluluğa katılan insanların niteliğine bağlı
Ben özellikle hizmetlerden tamamen bağımsızlaştıran protokollerle (local-first, peer-to-peer) ilgileniyorum
Bana göre gerçek frontier tech bunlar. Yapay zekadan çok daha ilgi çekici