- Huntington hastalığı olan hastalarda klinik ilerlemenin %75 yavaşladığı doğrulandı
- Gen tedavisi uygulanarak tek seferlik beyin ameliyatıyla toksik protein düzeylerini kalıcı olarak düşürme hedefinde ilerleme sağlandı
- Klinik deneme hastalarının bazıları beklentilerin aksine günlük yaşamlarını sürdürebildi ve işlerine geri dönebildi
- Tedavi çok pahalı ve karmaşık bir ameliyat gerektirse de yeni bir umut dönüm noktası olarak değerlendiriliyor
- Gelecekte önleyici müdahale araştırmalarıyla hastalığın ortaya çıkışını tamamen engelleme olasılığı da inceleniyor
Huntington hastalığında ilk başarılı tedavi vakası
Hastalığa genel bakış ve klinik deneme sonuçları
- Huntington hastalığı, genetik nedenlerle beyin sinirlerinin tahrip olması sonucu hareket, biliş ve davranış üzerinde yıkıcı etkiler yaratan nadir bir hastalıktır
- Hastalıkta aile öyküsü güçlüdür; hastalar ilk belirtileri genellikle 30'lu veya 40'lı yaşlarda gösterir ve sonrasında yaklaşık 20 yıl içinde ölüm olasılığı yüksektir
- Bu çalışmada, klinik deneme hastalarında ortalama 3 yılın ardından hastalık ilerlemesinin %75 azaldığı görüldü
- Belirli bir süre içinde beklenen fiziksel işlev kaybının yaklaşık 4 kat yavaşladığı ölçüldü
- Tedavi etkisi sayesinde bazı hastalar işe geri döndü, tekerlekli sandalye kullanması beklenen bazıları ise yürümeyi sürdürebildi
- UCL ve National Hospital for Neurology and Neurosurgery öğretim üyelerinin yürüttüğü Birleşik Krallık merkezli kısmi klinik çalışmada somut klinik iyileşme verileri elde edildi
- Avrupa, ABD ve Birleşik Krallık'ta yaklaşık 75 bin Huntington hastası bulunuyor; gelecekte yüz binlerce kişi de potansiyel hastalık gelişimi riski taşıyor
Gen tedavisinin prensibi ve beyin ameliyatı süreci
- En yeni gen tedavisi teknolojisi uygulanarak, "gene silencing" ve "gene therapy" birleşimi bir yöntem kullanıldı
- Güvenli biçimde değiştirilmiş bir virüsün içine özel gen dizileri yerleştirildi ve gerçek zamanlı MRI eşliğinde beynin belirli bölgelerine (kaudat çekirdek, putamen) 12 ila 18 saatlik beyin cerrahisiyle ulaştırıldı
- Virüs, beyin hücrelerinin mikroRNA üretmesini sağlayarak mutasyona uğramış huntingtin proteininin sentez sürecini engelledi
- Bu süreçte zararlı protein miktarı azaldı ve sinir hücresi ölümünün baskılanması sağlandı
- Klinik deneme ölçütlerinde (biliş, hareket ve günlük yaşamı kapsayan toplam puan) yaşam kalitesinde anlamlı artış ölçüldü
- Tedavi sonrasında, omurilik sıvısı testlerinde sinir hücresi yıkımının göstergesi olan neurofilament düzeylerinin anlamlı biçimde düştüğü gözlemlendi
Hastaların ve ailelerin deneyimi
- Jack May-Davis gibi aile öyküsü bulunan kişiler, genetik tanı sonrası yaşamlarına karamsar bakarken bu sonuçlarla birlikte gelecek için yeniden olumlu beklentiler kazandı
- Genetik mutasyon mevcutsa, ebeveynlerden yalnızca birinin bu mutasyonu taşıması halinde çocuklarda %50 olasılıkla hastalık gelişebilir
- Hastalar ve aileleri bu klinik denemeyi bir dönüm noktası olarak görüyor
Teknik ve ticari zorluklar ile gelecek görünümü
- Uygulamanın zorluğu ve öngörülen tedavi maliyetinin çok yüksek olması nedeniyle her hastanın tedaviye erişmesi zor
- uniQure, 2026'da ABD'de ruhsat başvurusu yapmayı planlıyor; Birleşik Krallık ve Avrupa ile görüşmelerin de kademeli olarak sürmesi bekleniyor
- Uzun vadede, gen tedavisi ve hassas tıp teknolojilerindeki ilerlemeyle daha geniş hasta gruplarına uygulanabilme olasılığı bulunuyor
- Prof Sarah Tabrizi ve araştırma ekibi, belirti göstermeyen taşıyıcılara yönelik 'stage zero' Huntington önleme denemesini de başlatmayı planlıyor
Sonuç ve anlamı
- Bu klinik denemenin başarısı, Huntington hastaları ve aileleri için yeni umut ve hastalıkla mücadelede bir kilometre taşı olarak değerlendiriliyor
- Gelecekte gen tedavisindeki ilerlemeler sayesinde başka nörodejeneratif hastalıklara da uygulanma potansiyeli bekleniyor
1 yorum
Hacker News yorumları
Bu haber umut verici, ancak resmi makalenin yayımlanması ve uzmanlar tarafından gözden geçirilmesi gerekiyor
Bugünkü şirket açıklamasını buradan görebilirsiniz
Haziran 2024 tarihli bir yazı da var
Süreci biraz daha açıklamak gerekirse, ilk olarak nöroşirürji ile genetik virüs beyne enjekte ediliyor; ikinci olarak bu virüs microRNA üreten geni taşıyor; üçüncü olarak da bu microRNA hatalı genin messenger RNA’sını engelleyerek zararlı protein üretimini azaltıyor
2023 tarihli çalışma, BBC’de ve son şirket duyurusunda sırasıyla 39 ve 29 hastadan söz ediyor
Ölçülen etki anlamlı olabilir, ancak rakamlar küçük görünüyor (ör. düşük doz grubunda 14.1 puan üzerinden 0.39 puan)
Daha önce davranışsal ve işlevsel göstergeler de kullanılmıştı, ancak bugünkü açıklama daha nesnel ölçümlere odaklanıyor
Yüksek doz hasta grubunda iyileşen vakalar da olduğu söyleniyor, ancak mekanizma belirsiz
Son sonuçlar, engelliliğin ilerlemeye devam ettiğini ancak kontrol grubuna kıyasla kademeli olarak yavaşladığını gösteriyor (kontrol grubundaki 10 kişiden 4’ü 12 ay sonra deneme grubuna katıldı)
NfL (nörofilament hafif zincir) düzeylerinde iyileşme de bildirildi, ancak bu göstergenin değişkenliği yüksek ve yorumlanırken dikkatli olunmalı
Tedavi nadir bir hastalığa yönelik; hastalık yavaş ilerlerken tedavi invaziv olduğu için veri toplama ve yayımlama süreci hızlandırılıyor gibi görünüyor
Kısa vadeli sonuçlar olumlu, ancak uzun vadeli etkilerin de izlenmesi gerekiyor
Tedavi sırasında immün destekleyiciler gibi başka etkenlerin sonuçları etkilemiş olma ihtimali de dışlanamaz; bu yüzden uzman incelemesi şart
microRNA’nın başka genlere de bağlanabilmesi veya bağışıklık tepkisi oluşturabilmesi kaygı verici
Bu tür gen terapilerinde geri alma mekanizması ya da yarı ömürle ortadan kalkma süreci olmadığını akılda tutmak gerekir
Sonuç olarak büyük bir umut var ama temkinli yaklaşmak gerekiyor
Bu yaklaşım başarılı olursa, diğer ilerleyici genetik hastalıklar için de iyi haber olacağını düşünüyorum
Gen terapisinde geri alma veya yarı ömürle temizlenmenin zor olduğu söylenmişti; acaba yerleştirilen geni çıkarabilecek ya da bozabilecek bir virüs kullanılsa nasıl olur diye merak ediyorum
Huntington’s, gen terapisinin başarılı olma ihtimalinin yüksek olduğu bir alan
Nedensel gen ve mekanizma açık, belirtiler ortaya çıkmadan erken tanı mümkün ve hastalık yavaş ilerliyor
Buna rağmen hâlâ temkinliyim
Şu anda 1/2. aşamada (keşif aşaması) ve 3. aşama çok daha zor ve uzun sürer
Tedavi etkisi de hastalığın ilerlemesini yavaşlatma düzeyinde
Yani ayrı bir klinik deneme olmadan AMT-130’un FDA onayı alma ihtimali yüksek
Çocukken annemin yakın arkadaşlarından birinin Huntington’s hastası olduğunu hatırlıyorum; iki oğlundan biri genetik test yaptırmıştı, diğeri yaptırmamıştı
Bu konuyu o kadar genç yaşta öğrenmiş olmamın şimdi dönüp bakınca sıra dışı olduğunu düşünüyorum
Neden birinin test yaptırmak istemeyeceğini gayet iyi anlıyorum
House M.D. dizisinde bunun işlendiği bölüm de etkileyiciydi
Genetik test sonucunu bilmenin hayatınızdaki tüm seçimleri etkileyebileceğini anlıyorum
Test ilk çıktığında yaptırmamaya karar verdim ve hâlâ yaptırmadım
Ailede semptomların ortaya çıktığı yaşla kendi yaşımı karşılaştırınca ciddi bir sorun olmayacağına dair güven oluştu
Eskiden HD teşhisi haberine ne kadar dayanabileceğimi merak ederdim, ama şimdi sonucu önceden bilseydim hayatımın ne kadar farklı olacağını düşünmeden edemiyorum
Bu gerçekten hayranlık uyandıran bir haber
Hastalar ve aileleri için mucize gibi geliyordur
Böyle açıkça iyi haberler bugünlerde çok nadir diye düşünüyorum
Bu çığır açıcı gelişmenin NIH, NSF (ABD), NIHR (Birleşik Krallık) gibi araştırma fonlarından ne ölçüde destek aldığını merak ediyorum
Amacım siyasi tartışma değil; böyle büyük tıbbi başarıların da onlarca hatta yüzlerce makale ve uzun yıllara yayılan araştırmaların ürünü olduğunu kamuoyunun pek bilmemesi üzücü
Haberde UniQure’un 2026’da ilaç ruhsat başvurusu yapmayı planladığı yazıyor, ama gerçekte bunun temelinde uzun yıllara yayılan ve birçok ülkede kamu destekli araştırma var
Basın, makale atıf zincirini birkaç adım geriye izlese bile NIH/NIHR gibi kamu fonlarının ne kadar kritik olduğunu açıkça görebilir
ABD’de NIH bütçesini kesme girişimleri daha önce de olmuştu; yakın zamanda 783 milyon dolar kesildiği de ayrı bir sorun
Araştırmacı iletişiminin çok önemli olduğunu düşünüyorum. Aksi halde bu tür atılımlar giderek azalacak
Referans: NIH fon kesintileriyle ilgili makale 1, makale 2
Sorun şu ki teknik terimler halk için fazla yabancı kaldığında, bilim araştırması bütçelerine karşı saldırgan argümanlar için malzeme oluyor
Örneğin “koşu bandındaki karides araştırması” gibi şeyler, bilim bütçesi kesintilerini savunanlar arasında hâlâ alıntılanıyor
Baştan beri dedikoduya dönüştürülen araştırma örneği haberi
Bilim insanlarının genel kamuoyuna kendi araştırma bütçelerini savunmak zorunda kalması gerçekten acı
Zaten NIH gibi kurumlara araştırma planlarını yeterince kanıtlamak zorundalar ve bütçe ortada kesildiğinde kariyerleri bile tehlikeye giriyor
Çevremdeki doktora sonrası araştırmacı arkadaşlarım da ABD dışına çıkıp başka ülkelerde iş arıyor
Araştırma ekosistemi için endişeliyim
NIH’nin toplam desteğini hesaplamaya bile gerek olmayabilir
Sahadaki neredeyse tüm veritabanlarının temeli fiilen NCBI sayesinde var; NIH olmasa modern biyoloji araştırmasının kendisi imkânsız olurdu
Bu araştırma Birleşik Krallık’ta yürütülmüş gibi görünüyor
Yıllardır sürüyor ve baş araştırmacılardan (PI) Tabrizi bunu sayısız konferansta sundu
Bunun bir kısmının doğrudan devlet araştırma fonlarıyla desteklendiğini kesinlikle düşünüyorum
Doğrudan destek olmasa bile teorik temel ve ön araştırmalar kamu desteği olmadan mümkün olmazdı
Sağlıklı bir toplum için kamu fonlu araştırma şart
Birleşik Krallık Science Media Centre, uzman tepkilerini bir araya getiren bir derleme yayımlamış
İlgili bağlantı
Yaklaşım hakkında ayrıntılı bilgiye buradan ulaşabilirsiniz
AMT-130, AAV5 vektörünün yapay micro-RNA taşıyarak huntingtin geninin çalışmasını baskıladığı miQURE™ teknolojisine dayanıyor
Amaç, mutant proteinin (mHTT) üretimini baskılamak
Açıklanan başlıca veriler şunlar
Unified Huntington’s Disease Rating Scale’e göre hastalık ilerleme hızında %75 azalma (p=0.003)
Total Functional Capacity’ye göre %60 azalma (p=0.033)
Symbol Digit Modalities Test’e göre %88 azalma (p=0.057)
Stroop Word Reading Test’e göre %113 azalma (p=0.0021)
Total Motor Score’a göre %59 azalma (p=0.1741) Resmi duyuru bağlantısı
HD nedeniyle ailemden birini kaybetmiş biri olarak, mRNA tedavisinin buraya kadar gelmiş olmasının bile çok anlamlı bir ilerleme olduğunu düşünüyorum
Öte yandan hükümetimin siyasi nedenlerle mRNA tedavilerinin yayılmasını engellemeye çalışması beni çok öfkelendiriyor
Bu bilgiyi paylaştığın için teşekkürler
Acaba bu tedavi yöntemi beynin yalnızca belirli bölgelerine enjekte edildiği için hastalığın sadece bir kısmını daha etkili tedavi etme ihtimali var mı, ya da böyle bir eğilim gerçekten gözlemlendi mi diye merak ediyorum
Bunun neden mutlaka beyin ameliyatı yoluyla verilmesi gereken bir tedavi olduğunu merak ediyorum
%113 hız azalması tam olarak ne anlama geliyor merak ediyorum
Normalde x hızındaysa, %80 yavaşlama 0.2x olur diye düşünüyorum; kafam karıştı
Bu sayıların hastanın yaşamına fiilen nasıl yansıdığını merak ediyorum
Örneğin belirtiler başlamadan önce genetik testle erken tedavi alınırsa, yalnızca ilerleme hızının düşmesiyle normal yaşam süresi ya da yaşam kalitesi beklenebilir mi?
Son teknoloji ilerlemeleriyle tıptaki gelişmeler inanılmaz boyutta
20 yıl içinde kanserlerin çoğunun tedavi edilebilir hale gelmesi bence gayet mümkün
İkinci Dünya Savaşı sonrasında birçok yenilikçi teknoloji savaş bağlamında ortaya çıktığı gibi, pandemi (Covid) de biyoteknoloji için böyle bir kırılma noktası olmuş gibi görünüyor
Araştırma bütçelerini kesme eğilimi durdurulabilirse, bu tür tıbbi yeniliklerin gerçeğe dönüşmesini gerçekten umuyorum
İlk mRNA aşısı sanki barajı yıkmış gibi, inovasyonun önünü açtı
Birleşik Krallık’ta NHS’nin tanı alan hasta başına 2.6 milyon sterlinlik gen terapilerini finanse ettiğinden bahsedildi; ancak bunun, söz konusu grubun geçmişte devlet tarafından haksız muamele görmüş olmasıyla ilgili tarihsel bir bağlamı da var. Yani bunu yeni bir standart ya da genel geçer bir uygulama olarak görmek doğru olmayabilir
İlgili bağlantı: enfekte kan skandalı
Alternatif tedavide haftada üçten fazla kez hastaneye gidip transfüzyon almak, ardından komplikasyonlar nedeniyle ek yatışlar yaşamak gerekiyor; bu yüzden uzun vadede gen terapisinin maliyet-fayda dengesi gayet mantıklı
Özellikle gerçek hayatta yaralanmalardan ve morarmalardan kaçınma stresiyle karşılaştırıldığında, mesele sadece maliyet değil; hayatın kendisi tamamen değişiyor
İlgili kılavuzlar da skandaldan önce zaten geliştirilmişti
İlgili haber
Gerçekten muazzam bir tıbbi ilerleme