Double-entry bookkeeping’i yönlü grafik olarak ifade etmek
(matheusportela.com)Aşağıda muhasebeyi grafik perspektifinden açıklayan bir yazının özetlenmiş hali yer alıyor.
Temel kavramlara giriş
- Muhasebenin (Accounting) özü, sayılabilen şeyleri zaman içinde takip etmektir. Modern muhasebe ise ağırlıklı olarak parayı izlemeye odaklanır.
- Defter (Ledger), işlem kayıtlarının (Entry) bir koleksiyonudur.
- İşlem kaydı, hesapta (Account) gerçekleşen işlemi kaydeden öğedir.
- Hesap bakiyesi (Balance), belirli bir anda hesapta bulunan para miktarıdır.
Tek taraflı kayıt (Single-Entry Bookkeeping)
- Tek taraflı kayıt, her hesap için ayrı bir defter tutan ve bir seferde yalnızca tek bir hesabı etkileyen işlemleri kaydeden basit bir sistemdir.
- Tek taraflı kayıtta yalnızca bakiye güncellendiği için, hesabın bakiye değişim geçmişini izlemek zordur.
Çift taraflı kayıt (Double-Entry Bookkeeping)
- Çift taraflı kayıt, işlemleri birden fazla işlem kaydı olarak yazan bir muhasebe sistemidir.
- İşlem kayıtları borç (Debit) ve alacaktan (Credit) oluşur.
- Borç, hesaba giren parayı ifade eder.
- Alacak, hesaptan çıkan parayı ifade eder.
- İşlem (Transaction), birden fazla hesabı etkileyen ilişkili işlem kayıtlarının gruplanmış halidir.
- Çift taraflı kaydın temel ilkesi, her işlemde borç ve alacak toplamlarının eşit olması gerektiğidir. Bu sayede sistemdeki toplam tutar işlem sonrasında da sabit kalır.
Çift taraflı kaydı grafikle anlamak
- Çift taraflı kayıt, yönlü grafik (Directed Graph) olarak modellenebilir.
- Hesaplar, grafiğin düğümleridir (Node).
- Alacak kayıtları, tutarla birlikte bu düğümden çıkan dışa giden kenarlardır (Outgoing Edge).
- Borç kayıtları ise başka düğümlerden gelen tutarla birlikte içe gelen kenarlardır (Incoming Edge).
- İşlem, kenar kümesi üzerine uygulanan bir koşuldur (dışa giden kenarların toplamı = içe gelen kenarların toplamı).
- Hesap bakiyesi, içe gelen kenarların tutar toplamından dışa giden kenarların tutarının çıkarılmasıyla elde edilir.
GN⁺ görüşü
- Çift taraflı kaydı grafik perspektifinden anlamak, muhasebe kavramlarını daha sezgisel hale getiren iyi bir yaklaşımdır. Bilanço, gelir tablosu, nakit akış tablosu gibi yapıların aslında bu grafiğin görselleştirmeleri olduğunu fark ettirir.
- Varlık, yükümlülük, özkaynak, gelir, gider gibi kategoriler yalnızca grafikteki düğüm gruplarıdır; ayrıca alacak ya da borcun bakiyeyi artırıp artırmadığını anlamak da kolaylaşır.
- Bu yaklaşım, muhasebeyi geliştiriciler için daha az göz korkutucu ve daha anlaşılır hale getirmenin iyi bir yolu olabilir.
- Bu yazının yazarı gibi ben de görsel düşünmeyi sevdiğim için bu açıklama bana çok güçlü geldi. Özellikle çift taraflı kaydı öğrenirken karıştırılan alacak/borç kavramları, grafik üzerinden düşününce çok daha netleşiyor.
- Beancount, hledger gibi plain text accounting araçları kullanılarak bu kavramlar pratikte de uygulanabilir gibi görünüyor.
1 yorum
Hacker News yorumu
Özet:
Double-entry bookkeeping'de "Alice için bir satır, Bob için bir satır" gibi açıklamalar aşırı basitleştirilmiş ve asıl noktayı kaçırıyor. Önemli olan, tek bir işlemin her bir tarafı için iki giriş gerekmesidir.
Muhasebe güzel ve çok etkilidir. Yalnızca birkaç formül ve tabloyla, tüm organizasyonların durumunu karşılaştırılabilir bir biçimde ifade etmek mümkündür. Matematiğin ve yazılı dilin kökenlerinden biridir.
"Borç (Debit)" ve "Alacak (Credit)" terimlerini bırakırsanız, çift taraflı muhasebeyi anlamak daha kolay olur. Asıl nokta, muhasebe denkleminin (
varlıklar = borçlar + özsermaye) her zaman doğru kalmasıdır.İşlem kayıtlarını saklayıp hesapları bunlardan türetmek daha basittir. Banka ekstresine alışkın hesap-merkezli düşünceden çıkıp nakit akışı merkezli düşünmek gerekir.
David P. Ellerman, "Pacioli group" adını verdiği yapıya dayanan matematiksel bir muhasebe yaklaşımı sunuyor.
Double-entry bookkeeping'i yönlü bir grafik olarak görmek ilginç bir bakış açısı, ancak bunun pratik işlerde yardımcı olup olmayacağı belirsiz. Yüzlerce yıldır faydalı olmuş terimleri değiştirmek, yalnızca kafa karışıklığını artırabilir.